İnfarkt və insult riski səhərlər niyə arta bilər? – Kardioloqdan XƏBƏRDARLIQ

TİBB

01.10.2026, 20:05

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Ürək-damar xəstəlikləri olan insanların günün hansı saatlarında daha diqqətli olması ilə bağlı aparılan araşdırmalar səhər saatlarının xüsusi əhəmiyyət daşıdığını göstərir. İnsan yuxudan oyandıqdan sonra orqanizmdə bir sıra fizioloji dəyişikliklər baş verir: simpatik sinir sisteminin aktivliyi artır, ürək döyüntüsü və qan təzyiqində dəyişikliklər müşahidə olunur, orqanizm oyanıqlıq rejiminə keçir. Bu dəyişikliklər ürək-damar sistemi üzərində əlavə yük yarada bilər.

Mütəxəssislər xüsusilə yüksək arterial təzyiqi, ürək-damar xəstəliyi və digər risk faktorları olan şəxslərin qan təzyiqini nəzarətdə saxlamasının vacibliyini vurğulayırlar. Amerika Ürək Assosiasiyasının insultun ilkin profilaktikası ilə bağlı 2024-cü il tövsiyələrində də arterial təzyiqin idarə olunması insult riskinin azaldılmasında əsas istiqamətlərdən biri kimi göstərilir.

Səhər saatlarında orqanizmdə kortizol və digər hormonların ritmik dəyişiklikləri, simpatik sinir sisteminin aktivləşməsi və qan dövranının oyanıqlıq vəziyyətinə uyğunlaşması nəticəsində arterial təzyiq yüksələ bilər. Bu, sağlam insanlarda normal fizioloji prosesin bir hissəsi ola bilər. Lakin artıq ürək-damar xəstəliyi və ya nəzarətsiz hipertoniya olan insanlarda təzyiqin kəskin və ya davamlı yüksək olması əlavə risk yarada bilər.

Bu səbəbdən ürək-damar xəstələri “səhər saatları təhlükəlidir” düşüncəsi ilə qorxuya düşmək əvəzinə, xəstəliklərini düzgün nəzarətdə saxlamalıdırlar. Əsas məqsəd günün müəyyən saatında təzyiqi müvəqqəti aşağı salmaq deyil, 24 saat ərzində qan təzyiqinin mümkün qədər stabil və həkimin müəyyən etdiyi hədəf çərçivəsində saxlanılmasıdır.

Burada dərmanların qəbul vaxtı məsələsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bəzi xəstələr düşünür ki, təzyiq dərmanını avtomatik olaraq axşam qəbul etmək səhər saatlarında baş verə biləcək infarkt və insult riskini azaldır. Lakin bunu bütün xəstələrə aid ümumi qayda kimi qəbul etmək düzgün deyil.

2024-cü ildə Avropa Kardiologiya Cəmiyyətinin təqdim etdiyi BedMed və BedMed-Frail tədqiqatlarında təzyiqsalıcı dərmanların yatmazdan əvvəl və səhər qəbul edilməsi müqayisə olunub. Tədqiqatlarda əsas ürək-damar hadisələri baxımından bu iki qəbul vaxtı arasında əhəmiyyətli fərq müəyyən edilməyib. Həmçinin bir neçə tədqiqatın daxil edildiyi meta-analizdə də dərmanların axşam qəbulunun ürək-damar hadisələrini səhər qəbulundan üstün şəkildə azaltdığına dair fərq aşkarlanmayıb.

Bu isə o deməkdir ki, xəstə özbaşına “dərmanı bundan sonra axşam içəcəyəm” qərarı verməməlidir. Preparatın növü, təsir müddəti, digər qəbul edilən dərmanlar, gecə arterial təzyiqinin vəziyyəti, böyrək funksiyası, yanaşı xəstəliklər və dərmanın əlavə təsirləri nəzərə alınmalıdır.

Xüsusilə bəzi təzyiq dərmanlarının gecə qəbul edilməsi müəyyən xəstələrdə başgicəllənmə və təzyiqin həddindən artıq aşağı düşməsi kimi problemlər yarada bilər. AHA da hipertoniya müalicəsində ortostatik hipotenziya, yəni ayağa qalxarkən təzyiqin əhəmiyyətli dərəcədə düşməsi məsələsinin nəzərə alınmasının vacibliyini vurğulayır.

Digər tərəfdən, gecə saatlarında arterial təzyiqin yüksək qalması da diqqətdən kənarda qalmamalıdır. Normalda yuxu zamanı qan təzyiqinin müəyyən qədər azalması gözlənilir. Gecə təzyiqinin yüksək qalması və ya gündüzlə müqayisədə kifayət qədər enməməsi bəzi insanlarda ürək-damar riskinin artması ilə əlaqələndirilir.

Məhz buna görə bəzi xəstələrdə 24 saatlıq Holter EKQ deyil, 24 saatlıq ambulator arterial təzyiq monitorinqi – yəni təzyiqin gün və gecə ərzində avtomatik ölçülməsi – həkim üçün faydalı məlumat verə bilər. Bu müayinə vasitəsilə təzyiqin gün ərzində necə dəyişdiyini, gecə düşüb-düşmədiyini və dərmanın təsirinin 24 saat ərzində kifayət edib-etmədiyini qiymətləndirmək mümkündür.

Ürək-damar xəstəliyi olan insan üçün əsas məsələ dərmanın “səhər, yoxsa axşam” qəbul edilməsindən daha çox, müalicə rejiminə düzgün əməl etmək, arterial təzyiqi mütəmadi nəzarətdə saxlamaq və həkimin təyin etdiyi müalicəni özbaşına dəyişməməkdir.

İnfarkt və insultun qarşısının alınması yalnız təzyiq dərmanı ilə də məhdudlaşmır. Siqaretdən uzaq durmaq, artıq çəkinin azaldılması, fiziki aktivlik, qidalanmanın düzgün qurulması, xolesterinin nəzarətdə saxlanılması və diabet varsa qan şəkərinin idarə olunması da ürək-damar riskinin azaldılmasında mühüm rol oynayır. AHA-nın insultun ilkin profilaktikası üzrə 2024-cü il tövsiyələri də fiziki aktivlik və digər ürək-damar risk faktorlarının idarə edilməsinin əhəmiyyətini xüsusi vurğulayır.

Səhər saatlarında sinədə güclü və sıxıcı ağrı və ya təzyiq hissi, qəfil nəfəs darlığı, soyuq tər, huşun itməsi, bədənin bir tərəfində qəfil zəiflik və ya keyimə, nitqin pozulması kimi əlamətlər yaranarsa, bunu sadəcə “təzyiqim qalxıb” kimi qiymətləndirmək olmaz. Belə əlamətlər infarkt və ya insultun xəbərçisi ola bilər və təcili tibbi yardım tələb edir.

Mütəxəssislərin əsas tövsiyəsi isə sadədir: ürək-damar xəstəliyiniz varsa, dərmanın qəbul vaxtını özbaşına dəyişməyin. Həkiminizlə birlikdə 24 saatlıq təzyiq nəzarətini, dərmanın təsir müddətini və sizin fərdi risklərinizi qiymətləndirin. Çünki məqsəd yalnız səhər saatlarını “təhlükəsiz keçirmək” deyil, ürək-damar sistemini günün bütün saatlarında mümkün qədər sabit vəziyyətdə saxlamaqdır.

Nigar

Həmçinin oxuyun