Məscidül-Həram haqqında MARAQLI FAKTLAR  

Məscidül-Həram dünyanın yalnız ən böyük dini məkanlarından biri deyil, həm də miqyasına, infrastrukturuna və illər ərzində həyata keçirilən genişmiqyaslı tikinti layihələrinə görə dünyanın ən diqqətçəkən komplekslərindən biridir. Səudiyyə Ərəbistanının Məkkə şəhərində yerləşən bu müqəddəs məkanın mərkəzində Kəbə yerləşir və hər il dünyanın müxtəlif ölkələrindən milyonlarla müsəlman Həcc və Ümrə ziyarəti üçün buraya gəlir.

Oxu24.com xəbər verir ki, Məscidül-Həramın böyüklüyü barədə yayılan rəqəmlər isə həqiqətən heyrətamizdir. Səudiyyə Ərəbistanının rəsmi məlumatlarına görə, məscidin ümumi sahəsi təxminən 1,5 milyon kvadratmetrdir və kompleks eyni vaxtda 3 milyondan çox ibadətçini qəbul edə biləcək tutuma malikdir. Üstəlik, Məkkədə müqəddəs məscidin ətrafında həyata keçirilən genişləndirmə və infrastruktur layihələri davam etdiyindən bu göstəricilər zaman keçdikcə dəyişə bilər.

Məscidül-Həramın bugünkü görünüşü bir tikinti layihəsinin nəticəsi deyil. Kompleks əsrlər ərzində müxtəlif dövrlərdə genişləndirilib, yenilənib və müasir texnologiyalarla təchiz olunub. Xüsusilə Səudiyyə Ərəbistanı dövründə həyata keçirilən genişləndirmələr nəticəsində məscidin ərazisi dəfələrlə böyüdülüb. Müasir layihələrdə məqsəd yalnız ibadət üçün əlavə sahələr yaratmaq deyil, eyni zamanda milyonlarla insanın təhlükəsiz və rahat hərəkətini təmin etməkdir. Bu səbəbdən Məscidül-Həramı adi məscid anlayışı ilə müqayisə etmək mümkün deyil. Burada nəhəng ibadət zalları ilə yanaşı, keçidlər, meydanlar, körpülər, eskalatorlar, liftlər, xidmət binaları, su təminatı sistemləri və zəvvarların hərəkətini asanlaşdıran çoxsaylı digər infrastrukturlar fəaliyyət göstərir. Məsələn, son genişləndirmə layihələri üzrə yayılan rəsmi məlumatlarda yüzlərlə eskalator və çoxsaylı liftlərdən bəhs edilir. Məscidin ölçüləri ilə bağlı internetdə 4 milyon, 5 milyon və daha yüksək tutum rəqəmlərinə də rast gəlmək mümkündür. Lakin bu rəqəmlər bütün kompleksin müxtəlif sahələrinin, açıq meydanların və xüsusi mərasimlər zamanı yaranan əlavə tutumun necə hesablanmasından asılı olaraq dəyişir. Buna görə “Məscidül-Həram eyni anda dəqiq 4 milyon insan qəbul edir” ifadəsini sabit texniki göstərici kimi təqdim etməkdənsə, məkanın milyonlarla insanı qəbul edə bildiyini söyləmək daha doğru yanaşmadır.

Məscidül-Həramın iqtisadi miqyası da onun fiziki ölçüləri qədər böyükdür. Həcc və Ümrə ziyarətləri Səudiyyə Ərəbistanının turizm və xidmət sektorunda mühüm yer tutur. 2025-ci ildə ölkəyə xaricdən gələn Həcc zəvvarları və Ümrə ziyarətçilərinin ümumi sayı 19,5 milyondan çox olub. Bunun 18 milyondan çoxunu Ümrə ziyarətçiləri, təxminən 1,5 milyonunu isə Həcc zəvvarları təşkil edib. Bu qədər böyük insan axını otellərdən nəqliyyata, iaşədən ticarətə, aviasiyadan səhiyyə və digər xidmətlərə qədər çoxsaylı sahələrin fəaliyyətinə təsir göstərir. Səudiyyə Ərəbistanının rəsmi turizm məlumatlarına əsasən, 2025-ci ildə ölkəyə daxil olan turistlərin 48,3 faizi səfərinin əsas məqsədini dini ziyarət kimi göstərib. Həmin il xarici turistlərin ümumi sayı 29,3 milyon olub. Məkkənin iqtisadi həyatında dini ziyarətlərin əhəmiyyəti uzun illərdir yüksəkdir. Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanının Sənaye İnkişafı Fondu tərəfindən yayımlanan hesabatda 2019-cu ildə Məkkədə ziyarətçilərin illik xərclərinin təxminən 20,1 milyard dollar olduğu göstərilirdi. Bu rəqəm yalnız məscidin özünə ödənilən vəsaiti deyil, şəhərdə zəvvarların yerləşmə, nəqliyyat, qida, alış-veriş və digər xidmətlərə xərclərini əhatə edən daha geniş iqtisadi fəaliyyəti ifadə edir.

Məscidül-Həramın ümumi dəyəri ilə bağlı isə müxtəlif rəqəmlər səsləndirilir. Bəzi internet mənbələrində kompleksin dəyərinin 100 milyard ABŞ dollarına yaxın olduğu iddia edilir. Lakin bu məbləğin hansı xərcləri əhatə etdiyi və hansı metodologiya ilə hesablandığı hər mənbədə eyni deyil. Buna görə 100 milyard dolları Məscidül-Həramın rəsmi və dəqiq bazar qiyməti kimi qəbul etmək düzgün olmaz. Daha doğru ifadə budur ki, məscidin və onun ətrafındakı nəhəng genişləndirmə və infrastruktur layihələrinə uzun illər ərzində on milyardlarla dollar həcmində sərmayə qoyulub. Bu nəhəng layihələrin miqyasını göstərən rəqəmlərdən biri də üçüncü Səudiyyə genişləndirməsi ilə bağlıdır. Səudiyyə mənbələrində layihənin ümumi sahəsinin 1,371 milyon kvadratmetr səviyyəsinə çatdığı, müxtəlif hissələrin isə yüz minlərlə insan üçün əlavə tutum yaratdığı bildirilir. Layihə çərçivəsində çoxsaylı eskalator, lift, keçid və digər xidmət infrastrukturları yaradılıb.

Məscidül-Həramda aparılan işlərin miqyası onun sadəcə dini ibadət məkanı deyil, faktiki olaraq nəhəng şəhər infrastrukturu kimi fəaliyyət göstərdiyini göstərir. Burada milyonlarla insanın eyni vaxtda hərəkətini təşkil etmək, onların təhlükəsizliyini təmin etmək, su və digər xidmətlərə çıxış yaratmaq, təcili vəziyyətlər zamanı insanların təxliyəsini təmin etmək üçün mürəkkəb sistemlərdən istifadə olunur. Maraqlıdır ki, dünyanın ən bahalı tikililəri sırasında Məscidül-Həramla yanaşı, Yer kürəsindən kənarda yerləşən başqa bir nəhəng layihə də tez-tez xatırlanır. Söhbət Beynəlxalq Kosmik Stansiyadan – ISS-dən gedir. Beynəlxalq Kosmik Stansiya ABŞ, Rusiya, Avropa, Yaponiya və Kanada kosmik proqramlarının əməkdaşlığı nəticəsində yaradılmış nəhəng orbital elmi platformadır. NASA-nın məlumatına görə, stansiyanın layihələndirilməsi 1980-ci illərdən başlayıb, onun elementləri müxtəlif ölkələrdə hazırlanıb və 1990-cı illərdən etibarən orbitdə qurulmağa başlanılıb. ISS adi tikili ilə müqayisə edilə bilməyəcək qədər fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. O, Yer səthindən yüzlərlə kilometr yüksəklikdə orbitdə hərəkət edir və burada uzunmüddətli elmi tədqiqatlar aparılır. Stansiyanın yaradılmasına müxtəlif ölkələrin kosmik agentlikləri və dövlət proqramları böyük maliyyə və texniki resurslar sərf edib. NASA-nın məlumatına görə, beş əsas kosmik agentlik – NASA, Roskosmos, Avropa Kosmik Agentliyi, JAXA və Kanada Kosmik Agentliyi – stansiyanın yaradılması və fəaliyyətində iştirak edir.

Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın ümumi layihə dəyəri ilə bağlı mənbələrdə 100 milyard dollardan yuxarı, bəzi hesablamalarda isə təxminən 150 milyard dollar və daha çox rəqəmlər göstərilir. Burada da mühüm məqam odur ki, bu rəqəmlər yalnız stansiyanın fiziki materiallarının qiyməti deyil. Layihənin onilliklər ərzində hazırlanması, raket buraxılışları, modulların istehsalı və orbitə daşınması, texniki xidmət, elmi proqramlar və digər xərclər ümumi hesablamalara daxil edilə bilər.

Beləliklə, Məscidül-Həram ilə Beynəlxalq Kosmik Stansiyanı müqayisə etmək maraqlı olsa da, onların “dəyərini” eyni metodla hesablamaq mümkün deyil. Biri milyonlarla insanın ibadəti üçün əsrlər ərzində formalaşmış və müasir dövrdə nəhəng şəkildə genişləndirilmiş dini kompleksdir, digəri isə müxtəlif ölkələrin iştirakı ilə yaradılmış və orbitdə fəaliyyət göstərən elmi-texnoloji platformadır.Məscidül-Həramın böyüklüyünü isə təkcə onun sahəsi və tikinti xərcləri ilə ölçmək mümkün deyil. Hər il milyonlarla insanın ziyarət etdiyi bu məkan həm dini, həm tarixi, həm də logistika baxımından dünyanın ən böyük insan axınlarından birinin idarə olunduğu mərkəzlərdən biridir. Səudiyyə Ərəbistanının Məkkə və Mədinədə zəvvar təcrübəsinin yaxşılaşdırılması, tarixi məkanların inkişaf etdirilməsi və ziyarətçilər üçün infrastrukturun genişləndirilməsi istiqamətində layihələri də davam edir. Bu səbəbdən “Məscidül-Həram dünyanın ən bahalı tikilisidir” ifadəsinə ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Daha düzgün yanaşma onu dünyanın ən iri və ən böyük sərmayələr qoyulmuş dini komplekslərindən biri kimi təqdim etməkdir. Onun real maliyyə miqyasını yalnız bir rəqəmlə ifadə etmək çətindir. Eyni problem Beynəlxalq Kosmik Stansiyanın dəyərinin hesablanmasına da aiddir. Hər iki layihənin arxasında müxtəlif dövrləri, texnologiyaları və xərcləri əhatə edən çoxillik nəhəng investisiyalar dayanır.

Nigar

Həmçinin oxuyun

Bu qərar Azərbaycan üçün mühüm iqtisadi imkanlar yarada bilər  — Deputatlar DANIŞIR

Bu tarixlərdə iş olmayacaq   — Təqvim

Avtomobilə səhv yanacaq tökmüsünüzsə, bunu QƏTİ ETMƏYİN! 

Prezident və birinci xanım bu  rayona səfər ediblər