Napoleon Bonapart dovşanlara necə uduzmuşdu? — Tarixi fakt

1807-ci ildə Napoleonun başına gələn QƏRİBƏ HADİSƏ

Napoleon Bonapart tarixdə böyük hərbi yürüşləri, qazandığı döyüşlər və Avropada yaratdığı nəhəng imperiya ilə tanınır. Lakin onun haqqında danışılan ən qeyri-adi əhvalatlardan biri heç bir düşmən ordusu, top və ya tüfənglə bağlı deyil. Bu dəfə Napoleonun qarşısında insanlardan ibarət ordu yox, yüzlərlə ev dovşanı dayanmışdı.

Hadisənin 1807-ci ildə baş verdiyi bildirilir. Napoleon həmin il Rusiya ilə müharibəni başa çatdıran Tilzit müqavilələrindən sonra böyük bir ov təşkil etmək istəyir. Tədbirin təşkilini onun baş qərargah rəisi Aleksandr Bertye öz üzərinə götürür. Məqsəd imperator və onun yaxın çevrəsi üçün dovşan ovu təşkil etmək idi.

İlk baxışdan hər şey kifayət qədər sadə görünürdü. Dovşanlar əvvəlcədən toplanmalı, əraziyə buraxılmalı və Napoleonla birlikdə ovçular onları ovlamalı idi. Lakin təşkilatçılar bir mühüm detalı nəzərə almamışdılar: ov üçün vəhşi dovşanların əvəzinə fermalardan gətirilmiş, insanlara öyrəşmiş ev dovşanlarından istifadə edilmişdi.

Məhz bundan sonra hadisələrin gedişi tamamilə dəyişir.

Dovşanların qəfəsləri açıldıqda onların qaçaraq ərazidən uzaqlaşacağı gözlənilirdi. Axı ov heyvanlarının insanları görəndə qorxub qaçması tamamilə təbii davranışdır. Lakin qarşılarında vəhşi heyvanlar yox, insanlardan yem almağa öyrəşmiş ev dovşanları vardı.

Nəticədə gözlənilməz mənzərə yaranır. Dovşanlar Napoleon və onun yanındakı şəxslərdən uzaqlaşmaq əvəzinə, onların üzərinə doğru hərəkət etməyə başlayırlar. Görünür, heyvanlar qarşılarındakı insanları onları ovlamağa gəlmiş şəxslər kimi deyil, yem verəcək insanlar kimi qəbul edirdilər.

Əvvəlcə bu mənzərə hamıya gülməli görünür. Lakin dovşanların sayı artdıqca vəziyyət dəyişməyə başlayır. Heyvanları uzaqlaşdırmaq cəhdləri nəticə vermir. Onlar geri çəkilmək əvəzinə insanlara tərəf gəlməkdə davam edirlər.

Sonrakı xatirə və tarix yazılarında dovşanların Napoleonun ətrafına dolandığı, hətta onun paltarına və arabasına qədər çatdığı bildirilir. General Paul Thiébault-nun sonradan nəşr olunan xatirələrində bu hadisə ayrıca nəql edilir. Onun versiyasında ov üçün min dovşan gətirildiyi qeyd olunur. Müasir populyar mənbələrdə isə bu rəqəm çox vaxt 3 min kimi göstərilir. Buna görə hadisəni təqdim edərkən dəqiq rəqəm kimi 3 mini göstərməkdənsə, “yüzlərlə, hətta bəzi sonrakı mənbələrə görə minlərlə dovşan” demək daha ehtiyatlıdır.

Hadisənin ən maraqlı tərəfi isə dovşanların əslində Napoleona hücum etmək niyyətində olmaması idi. Onların davranışının əsas səbəbinin insanlardan qorxmamaqları və yem gözləmələri olduğu izah edilir. Yəni tarixə “Napoleonun dovşanlara məğlub olması” kimi düşən hadisə əslində heyvanların insanları qida mənbəyi kimi qəbul etməsi nəticəsində yaranmış qəribə vəziyyət idi.

Napoleonun və ətrafındakıların heyvanları qovmağa çalışdığı, lakin dovşanların əl çəkmədiyi barədə rəvayətlər var. Nəticədə imperatorun arabasına tərəf çəkildiyi və ov məkanını tərk etdiyi nəql olunur. Beləliklə, Avropanın ən qüdrətli hökmdarlarından biri həmin gün döyüş meydanında deyil, bir qrup ev dovşanının qarşısında geri çəkilməli olmuşdu.

Tarixin ironiyası da məhz buradadır. Napoleon Austerlitz, Yena və Auerştedt kimi böyük döyüşlərdə Avropanın güclü ordularını məğlub etmişdi. Onun qarşısına çıxan düşmənlər arasında böyük dövlətlərin orduları, süvari birlikləri və artilleriya qüvvələri vardı. Lakin 1807-ci ildə təşkil edilən bu ov zamanı onun qarşısında heç bir silahı olmayan ev dovşanları dayanmışdı.

Bu səbəbdən hadisə sonrakı illərdə Napoleon haqqında danışılan ən məşhur və gülməli tarixi lətifələrdən birinə çevrilib. Bəzi tarix-populyar mənbələr bunu “Napoleonun ikinci Vaterloosu” kimi zarafatla təqdim edir. Əsl Vaterloo döyüşündən isə söhbət 1815-ci ildə, bu hadisədən səkkiz il sonra gedəcəkdi.

Ancaq burada mühüm bir məqamı da qeyd etmək lazımdır. “Napoleon dovşanlar tərəfindən məğlub edildi” ifadəsi hadisənin əyləncəli təsviridir, hərbi məğlubiyyət mənasında başa düşülməməlidir. Söhbət ovun uğursuz alınmasından və imperatorun həmin ərazidən uzaqlaşmasından gedir. Hadisənin əsas mənbələrindən biri olan Thiébault-nun xatirələri isə hadisədən uzun illər sonra nəşr edilib. Buna görə də sonrakı rəvayətlərdə əlavə edilən bütün detalları eyni dərəcədə dəqiq tarixi fakt kimi qəbul etmək olmaz.

Bununla belə, hadisənin əsas süjeti o qədər qeyri-adidir ki, bu gün də tarix həvəskarlarının diqqətini çəkir. Napoleonun qarşısına çıxan dovşanların insanlardan qorxmaq əvəzinə onlara tərəf qaçması ovun bütün planını alt-üst etmişdi. Təşkilatçıların ən böyük səhvi isə vəhşi heyvanların davranışı ilə ev şəraitində böyüdülmüş heyvanların davranışının eyni olacağını düşünmələri olmuşdu.

Beləliklə, Napoleonun hərbi tarixində saysız-hesabsız böyük döyüşlər olsa da, ən gülməli hadisələrdən biri məhz dovşanlarla bağlıdır. Əgər söhbət real hərbi məğlubiyyətdən getməsə də, həmin gün imperatorun qarşısında “geri çəkilməyən” bir dovşan dəstəsi dayanmışdı.

Tarixin ən qəribə səhnələrindən biri kimi yadda qalan bu hadisə bir daha göstərir ki, bəzən ən mükəmməl hazırlanmış planı belə gözlənilməz bir detal alt-üst edə bilər. Napoleonun vəziyyətində həmin “gözlənilməz detal” isə nə düşmən ordusu, nə top, nə də süvari idi – sadəcə insanlardan yem gözləyən ev dovşanları idi.

Həmçinin oxuyun

Bu qərar Azərbaycan üçün mühüm iqtisadi imkanlar yarada bilər  — Deputatlar DANIŞIR

Bu tarixlərdə iş olmayacaq   — Təqvim

Avtomobilə səhv yanacaq tökmüsünüzsə, bunu QƏTİ ETMƏYİN! 

Prezident və birinci xanım bu  rayona səfər ediblər