Ay səthində nə gizlənir? - Bir kubmetr Ay torpağı belə kifayətdir

MARAQLI

207

16.09.2026, 17:01

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

SETI tədqiqatçıları Ay səthindəki reqolitin milyardlarla il ərzində ulduzlararası texnoloji hissəcikləri toplamış ola biləcəyini düşünürlər. Yeni araşdırmaya görə, cəmi bir kubmetr Ay torpağı belə Süd Yolunda keçmişdə neçə texnoloji sivilizasiyanın yaşamış ola biləcəyinə dair ipucları verə bilər.

HİT.az xəbər verir ki, Ay həyat axtarışı üçün o qədər də əlverişli yer deyil. Lakin yeni araşdırmaya görə, Yerin təbii peyki Süd Yolunda keçmişdə mövcud olmuş texnoloji sivilizasiyaların geridə qoyduğu mikroskopik izləri tapmaq üçün gözlənilməz dərəcədə dəyərli arxiv ola bilər.

SETI İnstitutunda çalışan doktor Lyuis Pino tərəfindən rəhbərlik edilən komanda Ay səthini örtən boş toz, qaya və qalıq təbəqəsi olan reqolitin çox qədim texnoloji qalıqları özündə saxlaya biləcəyini irəli sürüb. “International Journal of Astrobiology” jurnalında qiymətləndirmə mərhələsində olan araşdırmada bildirilir ki, cəmi bir kubmetr Ay torpağı belə Süd Yolunda keçmişdə neçə texnoloji sivilizasiyanın yaşamış ola biləcəyinə dair müəyyən hədlər təyin etməyə kömək edə bilər.

Yerdənkənar zəka axtarışları indiyədək əsasən həyat üçün əlverişli ekzoplanetlərə, süni mənşəli ola biləcək radio siqnallarına və ya inkişaf etmiş sivilizasiyaların ulduzların ətrafında yarada biləcəyi nəhəng strukturlara yönəlib. Fiziki texnoloji qalıqların axtarışı isə daha məhdud miqyasda aparılıb. Bunun əsas səbəblərindən biri kosmosun nəhəng ölçüsüdür. Ehtimal olunan yadplanetli zondu birbaşa axtarmaq nəhəng bir ərazidə son dərəcə kiçik bir obyekt tapmağa çalışmaq deməkdir.

Yeni araşdırmanın mərkəzində dayanan ideya əslində 1990-cı illərə gedib çıxır. Oleksiy Arxipov tərəfindən irəli sürülən yanaşmaya görə, kosmosda səyahət edən inkişaf etmiş sivilizasiyalar fəaliyyəti zamanı bilmədən çox kiçik texnoloji qalıqlar buraxmış ola bilərlər. Tədqiqatçılar bu hissəcikləri “Arxipov hissəcikləri” adlandırırlar.

Məntiq Yerin orbitindəki kosmik tullantılara bənzəyir. Texnoloji fəaliyyət nəticəsində yaranan kiçik parçalar zaman keçdikcə ulduzlararası kosmosa yayıla və milyardlarla il ərzində müxtəlif göy cisimlərinin səthinə çata bilər.

Günəş sisteminin 4 milyard ildən artıq tarixə malik olduğu nəzərə alınarsa, bu cür hissəciklərin bir qisminin Aya düşməsi mümkün hesab olunur. Yer isə belə bir araşdırma üçün kifayət qədər əlverişsizdir. Canlılarla zəngin səthi, atmosferi və geoloji aktivliyi çox qədim mikroskopik hissəciklərin qorunmasını çətinləşdirir. Ayın səthi isə milyardlarla il ərzində kosmosdan gələn maddələri toplayan təbii kolleksiya sahəsi xüsusiyyətinə malikdir.

Pino Ayın çox uzun müddətdir kosmosdan gələn materialları topladığını və bu maddələrin bir qisminin Ayın özündən belə daha qədim ola biləcəyini bildirir. Araşdırmanın əsas sualı da bu qədim yığıntının içərisində insanlardan çox əvvəl mövcud olmuş texnologiyalara aid mikroskopik izlərin olub-olmamasıdır.

Tədqiqat qrupu yalnız Ayı qiymətləndirməyib. Bildirilib ki, asteroidlər də qədim texnoloji hissəciklərin toplana biləcəyi nisbətən dəyişilməmiş səthlərə malikdir. Lakin asteroidlərin səth sahəsinin daha kiçik və cazibə qüvvəsinin daha zəif olması Ayı daha üstün vəziyyətə gətirir.

Bununla belə, Ayda atmosferin olmaması ayrıca problem yaradır. Səthə çatan kiçik hissəciklərin saniyədə 2,4 kilometrdən yüksək sürətlə toqquşacağı gözlənilir.

Buna baxmayaraq, tədqiqatçılar mövcud texnologiyanın belə bir axtarışı mümkün etdiyini düşünürlər. Bəşəriyyət artıq Aydan nümunələr toplayaraq Yerə gətirə bilir və reqolit üzərində yerindəcə mikroskopik analizlər apara bilən sistemlərə malikdir.

Araşdırmanın ən diqqətçəkən məqamlarından biri odur ki, nəticənin dəyərli olması üçün mütləq texnoloji hissəcik tapılması vacib deyil. Ay torpağında Yerdənkənar texnologiyaya aid olduğu təsdiqlənə bilən mikroskopik hissəciyin aşkarlanması Süd Yolundakı texnoloji sivilizasiyaların sayı ilə bağlı hesablamalarda istifadə edilə bilər.

Heç bir iz tapılmaması da elmi baxımdan əhəmiyyətli hesab olunur. Tədqiq edilən reqolitin miqdarı və Ayın milyardlarla il ərzində material toplaması nəzərə alınaraq, texnoloji sivilizasiyaların qalaktikada nə qədər geniş yayıla biləcəyinə dair yuxarı hədlər daha da aşağı salına bilər.

Tədqiqatçılar mümkün hissəciyin birbaşa yadplanetli texnologiyası kimi qəbul edilməsindən əvvəl bütün təbii və insan mənşəli izahların istisna edilməsinin vacib olduğunu xüsusilə vurğulayırlar. SETI İnstitutunun prezidenti və baş icraçı direktoru Bill Daymond da Ay reqolitində mikroskopik texnoloji izlərin axtarılması ideyasının Günəş sistemindən kənarda zəka və texnologiya əlamətlərinin araşdırılması üçün istifadə olunan metodlara yeni yanaşma əlavə etdiyini bildirib.

Araşdırma hazırda “arXiv” ilkin elmi məqalələr serverində yayımlanıb və “International Journal of Astrobiology” jurnalında qiymətləndirmə mərhələsindədir.

Həmçinin oxuyun