Dosta etibarnamə verib məhkəmədə nümayəndə etmək olarmı? – Vəkildən AÇIQLAMA

HÜQUQ

01.10.2026, 18:44

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Vətəndaşların məhkəmə prosesləri ilə bağlı ən çox maraqlandığı məsələlərdən biri də onların adından kimin məhkəmədə nümayəndə kimi çıxış edə bilməsidir. Bəzən insanlar hüquqi məsələlərdə etibar etdikləri dostlarına, tanışlarına və ya digər şəxslərə etibarnamə verərək məhkəmədə onları təmsil etdirməyin mümkün olduğunu düşünürlər. Lakin mülki işlər üzrə qanunvericilikdə fiziki şəxslərin məhkəmədə nümayəndəliyi ilə bağlı konkret məhdudiyyət mövcuddur.

Vəkil Könül Sadızadə Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, fiziki şəxsin mülki məhkəmə prosesində nümayəndəsi istənilən şəxs ola bilməz. Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsinin 69.1-1-ci maddəsinə əsasən, fiziki şəxsin nümayəndəsi onun yaxın qohumu və ya vəkil ola bilər. Bu səbəbdən vətəndaşın sadəcə dostuna və ya tanışına etibarnamə verməsi həmin şəxsin avtomatik olaraq məhkəmədə onun prosessual nümayəndəsi kimi çıxış etməsinə əsas vermir.

“Vətəndaş öz dostuna, tanışına və ya yaxın münasibətdə olduğu başqa bir şəxsə etibarnamə verərək onun mülki məhkəmədə nümayəndəsi kimi çıxış etməsini istəyə bilməz. Qanunvericilik fiziki şəxslərin məhkəmədə nümayəndəsi məsələsini konkret şəkildə tənzimləyir. Belə hallarda nümayəndə ya şəxsin yaxın qohumu, ya da vəkil olmalıdır. Sadəcə etibarnamənin notariat qaydasında rəsmiləşdirilməsi dostun məhkəmədə prosessual nümayəndə olmaq hüququ yaratmır”, – deyə vəkil bildirib.

Mülki Prosessual Məcəllənin 69-cu maddəsində ümumi qayda müəyyən edilir: fiziki və ya hüquqi şəxs məhkəməyə şəxsən, yaxud lazımi qaydada səlahiyyəti müəyyən edilmiş nümayəndəsi vasitəsilə müraciət edə bilər. Lakin fiziki şəxslərin nümayəndəsi ilə bağlı ayrıca norma mövcuddur və burada yaxın qohum və ya vəkil şərti müəyyən edilir. Yəni nümayəndəlik məsələsində təkcə etibarnamənin mövcudluğu kifayət etmir, həmin şəxsin qanunla müəyyən edilmiş kateqoriyaya daxil olması da vacibdir.

Mütəxəssisin sözlərinə görə, burada “etibarnamə” ilə “məhkəmədə prosessual nümayəndəlik” anlayışlarını bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Etibarnamə müəyyən hüquqi hərəkətlərin həyata keçirilməsi üçün şəxsə səlahiyyət verən sənəd ola bilər. Lakin hər hansı şəxsə etibarnamə verilməsi həmin şəxsin bütün hallarda məhkəmədə prosessual nümayəndə kimi iştirak edə bilməsi demək deyil. Məhkəmə prosesində nümayəndəlik xüsusi prosessual qaydalara tabedir.

“Bəzən vətəndaş deyir ki, ‘Mən dostuma etibarnamə vermişəm, bütün işlərimi görə bilər, niyə məhkəmədə də məni təmsil edə bilmir?’ Burada məsələ məhz məhkəmə prosesinin xüsusi qaydalarla tənzimlənməsi ilə bağlıdır. Məhkəmədə tərəfin hüquq və vəzifələrini həyata keçirən şəxsin prosessual statusu olmalıdır və bu status qanunun tələblərinə uyğun müəyyən edilir”, – deyə Könül Sadızadə qeyd edib.

Vəkil bildirib ki, vətəndaş məhkəmədə şəxsən iştirak edə, yaxud qanunla icazə verilən nümayəndədən istifadə edə bilər. Fiziki şəxsin məhkəmədə nümayəndəsi kimi yaxın qohumunun iştirakı da mümkündür. Bununla yanaşı, hüquqi yardım və peşəkar təmsilçilik tələb olunan hallarda vəkilə müraciət etmək mümkündür. Qanunvericilik vəkilin prosesdə həyata keçirə biləcəyi prosessual hərəkətləri də ayrıca müəyyən edir.

Digər tərəfdən, qanunda nümayəndə ola bilməyən şəxslər də nəzərdə tutulub. Mülki Prosessual Məcəllənin 71-ci maddəsinə əsasən, tam fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya qəyyumluq və himayəçilik altında olan şəxslər, habelə qanunda göstərilən digər kateqoriyalara aid şəxslər müəyyən hallarda məhkəmədə nümayəndə ola bilməzlər. Buna görə də nümayəndənin seçilməsi zamanı yalnız onun vətəndaşla münasibəti deyil, qanunun digər tələbləri də nəzərə alınmalıdır.

Könül Sadızadə vurğulayıb ki, məhkəmədə nümayəndəlik məsələsi işin xarakterindən də asılı olaraq düzgün müəyyənləşdirilməlidir. Məsələn, vətəndaşın öz hüquqlarını müdafiə etmək üçün məhkəməyə müraciət etməsi, iddia ərizəsinin hazırlanması, sübutların təqdim edilməsi, məhkəmə iclaslarında iştirak və məhkəmə aktlarından şikayət verilməsi kimi prosessual məsələlər xüsusi hüquqi əhəmiyyət daşıyır. Buna görə də nümayəndə seçərkən onun qanunla müəyyən edilmiş səlahiyyətlərə malik olub-olmaması əvvəlcədən dəqiqləşdirilməlidir.

Burada bir başqa mühüm məsələ də ondan ibarətdir ki, mülki məhkəmə icraatı ilə digər məhkəmə və hüquqi prosedurlardakı nümayəndəlik qaydaları eyni olmaya bilər. Məsələn, inzibati məhkəmə icraatında da fiziki şəxslərin nümayəndəliyi ilə bağlı xüsusi qaydalar mövcuddur. İnzibati Prosessual Məcəllənin 31-ci maddəsində fiziki şəxslərin yaxın qohumlar vasitəsilə təmsil olunması və vəkillə təmsilçilik hüququ ayrıca tənzimlənir.

Cinayət prosesində isə nümayəndəlik qaydaları işdə şəxsin hansı prosessual statusa malik olmasından asılı olaraq fərqlənə bilər. Məsələn, Cinayət-Prosessual Məcəllənin 102.2-ci maddəsində zərər çəkmiş şəxsin, mülki iddiaçının və ya mülki cavabdehin nümayəndəsi kimi vəkilin və müəyyən hallarda yaxın qohumun iştirakına imkan verilir. Bu da göstərir ki, “məhkəmədə nümayəndə olmaq” məsələsinə bütün hüquqi proseslər üçün vahid qayda kimi yanaşmaq düzgün deyil.

Mütəxəssis qeyd edib ki, vətəndaşın məhkəmə işi ilə bağlı hüquqi yardım almaq istəyində olması ilə onun dostunun məhkəmədə nümayəndə kimi çıxış etməsi eyni məsələ deyil. Şəxs dostundan məsləhət ala, sənədlərin hazırlanmasında qeyri-rəsmi kömək göstərə və digər texniki məsələlərdə yardım ala bilər. Lakin bu, həmin şəxsin məhkəmə iclasında vətəndaşın prosessual nümayəndəsi kimi çıxış etmək hüququna malik olması demək deyil.

“Əsas məsələ budur ki, vətəndaş məhkəməyə getməzdən əvvəl kimin onun nümayəndəsi ola biləcəyini dəqiqləşdirsin. Əgər mülki işdirsə, fiziki şəxsin nümayəndəsi yaxın qohum və ya vəkil ola bilər. Dost və ya tanış şəxsə verilmiş etibarnamənin özü həmin şəxsi mülki məhkəmədə prosessual nümayəndəyə çevirmir”, – deyə vəkil əlavə edib.

Beləliklə, məhkəmədə özünü təmsil etmək istəyən vətəndaş üçün etibarnamə verərkən ilk növbədə həmin etibarnamənin hansı məqsədlə verildiyini və konkret hüquqi prosedurda həmin şəxsin hansı səlahiyyətlərə malik ola biləcəyini müəyyənləşdirmək vacibdir. Xüsusilə mülki məhkəmə işlərində dost və ya tanış şəxsə verilmiş etibarnamənin onun məhkəmədə nümayəndə kimi iştirak etməsinə kifayət edəcəyini düşünmək düzgün deyil. Qanun fiziki şəxsin prosessual nümayəndəsi kimi yaxın qohumu və ya vəkili nəzərdə tutur.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun