Rusiya müharibədən sonra hansı dünyanı istəyir?

DÜNYA

17.09.2026, 18:29

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Rusiya–Ukrayna müharibəsi nə vaxtsa dayanacaq. Ancaq atəşin dayanması Rusiyanın siyasi məqsədlərinin də bitməsi demək olmayacaq. Moskva üçün məsələ yalnız müəyyən ərazilərin taleyi deyil. Söhbət Rusiyanın Avropada, Qafqazda və ümumilikdə dünya siyasətində əvvəlki təsir imkanlarını hansı formada bərpa edə biləcəyindən gedir.

Ukrayna müharibəsi Rusiyanın böyük hərbi gücə malik olduğunu göstərməklə yanaşı, onun qarşısında ciddi problemlərin də olduğunu ortaya çıxardı. Qərbin sanksiyaları, NATO-nun genişlənməsi, Avropanın hərbi xərclərini artırması və Rusiyanın iqtisadi əlaqələrinin Şərqə daha çox yönəlməsi müharibədən əvvəlki mənzərəni dəyişdi. Moskva indi müharibəyə başlamazdan əvvəlki dünyanı olduğu kimi geri qaytara bilməz.

Buna görə Rusiyanın əsas məqsədlərindən biri yeni reallığı öz xeyrinə çevirmək ola bilər. Moskva istəyəcək ki, müharibə hansı nəticə ilə başa çatmasından asılı olmayaraq, Rusiya Avropanın təhlükəsizlik sistemində nəzərə alınması məcburi olan güc olaraq qalsın. Bunun üçün hərbi imkanlardan başqa enerji, diplomatiya, iqtisadi əlaqələr və regional tərəfdaşlıqlardan istifadə edilə bilər.

Rusiyanın Çin və İranla yaxınlaşması da bu mənzərənin bir hissəsidir. Moskva Qərbdən uzaqlaşdıqca Asiya ilə əlaqələrini genişləndirir. Lakin bu yaxınlaşmanın özü də Rusiyanın əvvəlki mövqeyindən fərqlənir. Çünki münasibətlərdə Moskvanın əvvəlki iqtisadi və siyasi üstünlüyü zəifləyib, Çin isə getdikcə daha güclü tərəf kimi çıxış edir.

Qafqaz da Rusiyanın uzunmüddətli hesabında mühüm olaraq qalır. Azərbaycan, Ermənistan, Türkiyə və İran arasında dəyişən münasibətlər Moskvanın regiondakı ənənəvi təsir imkanlarını məhdudlaşdırır. Nəqliyyat dəhlizləri, enerji layihələri və regional əməkdaşlıq formatları artdıqca Rusiya əvvəlki kimi yeganə əsas vasitəçi rolunda qala bilmir.

Ancaq Moskvanın imkanlarını da kiçik qiymətləndirmək olmaz. Rusiya böyük əraziyə, nüvə arsenalına, enerji resurslarına və ciddi hərbi potensiala malikdir. Bu səbəbdən Qərb üçün Rusiyanı tamamilə oyundan çıxarmaq real görünmür. Əsas məsələ onun hansı güc balansı daxilində fəaliyyət göstərəcəyidir.

Müharibədən sonra qarşıda iki fərqli Rusiya modeli yarana bilər. Birinci halda Moskva uzunmüddətli qarşıdurmanı davam etdirən, Qərblə rəqabəti əsas xarici siyasət xəttinə çevirən dövlət olaraq qalacaq. İkinci halda isə Rusiya müəyyən mərhələdən sonra iqtisadi və diplomatik münasibətlərin bərpasına çalışaraq daha praqmatik xətt seçə bilər.

Hələlik hansı yolun üstün gələcəyini demək çətindir. Amma bir şey aydındır: müharibə başa çatanda Rusiya əvvəlki Rusiya olmayacaq, Avropa da əvvəlki Avropa olmayacaq. Əsas mübarizə məhz bundan sonra başlayacaq — müharibədən sonra yaranan yeni dünyada kimin nə qədər söz sahibi olacağı uğrunda.