Riyaziyyat dərsliklərinin ictimai müzakirəsi keçirilib
19 Noyabr 2026, 16:35
Qaynar xətt:
(+99450) 247 90 86
CƏMİYYƏT
46
19.11.2026, 16:12
Paytaxt Bakıda nəqliyyat sıxlığının aradan qaldırılması və şəhər mərkəzində hərəkətin tənzimlənməsi məqsədilə yeni mexanizmlərin tətbiqi gündəmdədir. Belə ki, yaxın gələcəkdə şəhərin müəyyən ərazilərində ödənişli hərəkət zonalarının yaradılması və həmin zonalara şəxsi avtomobillə daxil olan sürücülərdən müvafiq ödənişin tutulması nəzərdə tutulur. Dünyanın bir sıra böyük meqapolislərində tətbiq edilən bu təcrübənin əsas hədəfi mərkəzi küçələrdəki nəqliyyat yükünü azaltmaq və ekoloji vəziyyəti yaxşılaşdırmaqdır. Lakin bu qərarın paytaxt sakinləri və gündəlik olaraq şəhərətrafı qəsəbələrdən mərkəzə üz tutan sürücülər üçün hansı nəticələr doğuracağı geniş müzakirə mövzusudur. Xüsusilə ictimai nəqliyyat infrastrukturunun hazırkı vəziyyətinin bu keçidə nə dərəcədə hazır olması əsas suallardan biridir. Digər tərəfdən, ödənişli zonaların yaradılmasının alternativ küçələrdə əlavə tıxac ocaqları yaradıb-yaratmayacağı da narahatlıq doğurur. Bəs yeni sistemin tətbiqi tıxacların azaldılmasına real təsir göstərə biləcəkmi?
Oxu24.com xəbər verir ki, məsələ ilə bağlı nəqliyyat eksperti Adil Nəbiyev öz fikirlərini saytımıza bölüşüb.
Ekspert bildirib ki, Bakıda ödənişli hərəkət zonalarının yaradılmasına yalnız sürücülərdən əlavə vəsait alınması kimi deyil, paytaxtın nəqliyyat sisteminin idarə olunmasında yeni yanaşma kimi baxmaq lazımdır:
"Dünyanın bir sıra böyük şəhərlərində tətbiq olunan bu mexanizmin əsas məqsədi şəhərin mərkəzi hissələrində avtomobil sıxlığını azaltmaq, ictimai nəqliyyatın hərəkətini sürətləndirmək, ətraf mühitə mənfi təsirləri minimuma endirmək və insanların yollarda itirdiyi vaxtı azaltmaqdır. Lakin burada çox mühüm bir məqam var: ödənişli zonaların yaradılması özlüyündə tıxac probleminin həlli demək deyil. Əgər bu sistem düzgün planlaşdırılmasa, əksinə, şəhərin digər küçələrində əlavə sıxlıqların yaranmasına səbəb ola bilər.
Biz ilk növbədə müəyyənləşdirməliyik ki, Bakıda tıxaclar niyə yaranır. Problemin əsas səbəblərindən biri şəhərin müəyyən ərazilərində iş yerlərinin, təhsil müəssisələrinin, dövlət qurumlarının, ticarət və xidmət obyektlərinin həddindən artıq cəmləşməsidir. Hər gün minlərlə insan şəhərin müəyyən istiqamətlərindən eyni vaxtda mərkəzə hərəkət edir. Səhər saatlarında avtomobillərin böyük hissəsi mərkəzə doğru, axşam saatlarında isə əks istiqamətdə hərəkət etdiyindən nəqliyyat şəbəkəsi ciddi yüklənir. Belə vəziyyətdə yalnız müəyyən küçələrə girişi ödənişli etməklə problemin tam həllini gözləmək düzgün olmaz. Əsas məqsəd insanların şəxsi avtomobillə hərəkət etmək məcburiyyətini azaltmaq olmalıdır".
Adil Nəbiyev vurğulayıb ki, burada ən vacib məsələ sürücünün avtomobilindən imtina etdiyi halda hansı alternativ nəqliyyat vasitəsindən istifadə edə bilməsidir:
"Təsəvvür edək ki, Abşerondan, Masazırdan, Xırdalandan, Binəqədidən, Hövsandan və ya digər yaşayış məntəqələrindən hər gün Bakının mərkəzinə işləməyə gələn bir vətəndaş var. Həmin şəxs avtomobilindən imtina etmək istəyirsə, onun yaşadığı ərazidən iş yerinə qədər rahat, təhlükəsiz, vaxtında və münasib qiymətə ictimai nəqliyyatla çatmaq imkanı olmalıdır. Əgər vətəndaş avtobus dayanacağında uzun müddət gözləyirsə, gələn avtobus həddindən artıq doludursa, bir neçə dəfə nəqliyyat dəyişməli olursa və nəticədə işə gecikirsə, o zaman avtomobildən imtina etməsi real görünmür. Belə şəraitdə ödənişli zona həmin vətəndaş üçün nəqliyyat probleminin həlli deyil, əlavə maliyyə yükü olacaq. Ona görə də ödənişli hərəkət zonalarının tətbiqi ilə ictimai nəqliyyatın inkişafı paralel aparılmalıdır".
Ekspert son illər paytaxtın ictimai nəqliyyat sistemində görülən işlərə toxunsa da, hələlik bütün istiqamətlərdə eyni səviyyədə əlçatanlığın olmadığını qeyd edib:
"Son illərdə Bakıda avtobus parkının yenilənməsi, xüsusi avtobus zolaqlarının yaradılması, elektrikli avtobusların istifadəyə verilməsi və ictimai nəqliyyatın təşkilində müəyyən dəyişikliklər müşahidə olunur. Bunlar mühüm addımlardır, lakin bütün yaşayış massivləri və şəhərətrafı ərazilər üzrə nəqliyyat əlçatanlığının eyni səviyyədə olduğunu söyləmək çətindir. Xüsusilə pik saatlarda sərnişin sıxlığı, bəzi istiqamətlərdə marşrutların yetərli olmaması, avtobusların hərəkət intervalı və metro şəbəkəsinin əhatə dairəsi insanların şəxsi avtomobildən imtina etməsinə təsir göstərən əsas amillərdir. Biz nəzərə almalıyıq ki, vətəndaş şəxsi avtomobilindən yalnız ona görə istifadə etmir ki, avtomobil sürməyi xoşlayır. Bir çox hallarda o, vaxtına qənaət etmək, ailəsini və uşaqlarını rahat şəkildə daşımaq, işə vaxtında çatmaq və gündəlik hərəkətini daha yaxşı planlaşdırmaq üçün avtomobil seçir. Əgər ictimai nəqliyyat həmin rahatlığı və etibarlılığı təmin edə bilsə, insanların müəyyən hissəsi heç bir məcburiyyət olmadan avtomobildən istifadəsini azaldacaq".
Müsahibimiz sistemin tətbiqi zamanı sosial ədalət prinsipinin və zona sərhədlərinin düzgün müəyyənləşdirilməsinin vacibliyini də diqqətə çatdırıb:
"Ödənişli zonalar tətbiq olunarkən insanların maddi imkanları mütləq nəzərə alınmalıdır. Çünki yüksək gəlirli vətəndaş üçün gündəlik giriş haqqı ciddi problem yaratmaya bilər, lakin orta və aşağı gəlirli, hər gün işə avtomobillə getmək məcburiyyətində qalan insan üçün bu, aylıq büdcəyə əhəmiyyətli təsir göstərə bilər. Nəticədə belə bir vəziyyət yaranmamalıdır ki, maddi imkanı olan insanlar şəhərin mərkəzinə rahat daxil olsun, digərləri isə alternativ nəqliyyat imkanları məhdud olduğu halda əlavə çətinliklərlə üzləşsinlər. Bu səbəbdən ödəniş məbləğinin müəyyənləşdirilməsi, güzəştlərin tətbiqi, həmin zonalarda yaşayan sakinlərin, əlilliyi olan şəxslərin, təcili xidmət avtomobillərinin və digər zəruri nəqliyyat vasitələrinin hərəkət qaydaları əvvəlcədən aydın şəkildə tənzimlənməlidir.
Digər tərəfdən, ödənişli zonaların sərhədləri də çox diqqətlə seçilməlidir. Məsələn, şəhərin mərkəzinə daxil olmaq istəməyən sürücülər ödənişdən yayınmaq üçün alternativ küçələrə yönələcəklərsə, həmin küçələrdə yeni tıxac ocaqları yarana bilər. Bu zaman bir ərazidə avtomobil sıxlığı azalsa da, digər ərazilərdə yaşayan insanların gündəlik həyatı çətinləşə bilər. Ona görə də belə layihələr tətbiq olunmazdan əvvəl hərəkət intensivliyi, avtomobillərin istiqamətləri, pik saatlardakı yüklənmə, ictimai nəqliyyatın sərnişindaşıma imkanları və alternativ yolların buraxılış qabiliyyəti ciddi şəkildə təhlil edilməlidir".
Adil Nəbiyev sistemin mərhələli şəkildə tətbiqini və beynəlxalq təcrübədə özünü doğrultmuş "Park and Ride" modelinin qurulmasını təklif edib:
"Mənim fikrimcə, Bakıda bu sistemin tətbiqi mərhələli şəkildə həyata keçirilməlidir. İlk mərhələdə konkret ərazi seçilməli, həmin ərazidə avtomobil axını və ictimai nəqliyyatın vəziyyəti qiymətləndirilməli, daha sonra nəticələrə uyğun qərarlar verilməlidir. Ödənişli zonaların yaradılması ilə yanaşı, şəhərin giriş hissələrində böyük tutumlu dayanacaqların təşkili də vacibdir. Beynəlxalq təcrübədə buna “Park and Ride” sistemi deyilir. Yəni vətəndaş avtomobili ilə şəhərin kənarında yerləşən dayanacağa gəlir, avtomobilini orada saxlayır və metro, avtobus və ya digər ictimai nəqliyyat vasitəsi ilə mərkəzə hərəkət edir. Belə sistemin uğurlu olması üçün dayanacaqlar təhlükəsiz, münasib qiymətli, ictimai nəqliyyatla yaxşı əlaqələndirilmiş və gün ərzində əlçatan olmalıdır. Əks halda sürücünü avtomobilini şəhərin kənarında saxlamağa inandırmaq çətin olacaq. Eyni zamanda avtobus zolaqlarının fasiləsizliyi təmin edilməli, avtobusların hərəkətinə mane olan qanunsuz parklanma və digər qayda pozuntularının qarşısı alınmalıdır. İctimai nəqliyyatın əsas üstünlüyü onun vaxt baxımından etibarlı olmasıdır. Əgər avtobus şəxsi avtomobildən daha sürətli və daha proqnozlaşdırılan vaxtda mənzilbaşına çatırsa, vətəndaşın seçimində ciddi dəyişiklik yarana bilər. Burada metro şəbəkəsinin genişləndirilməsi, şəhərətrafı dəmir yolu nəqliyyatının inkişaf etdirilməsi və müxtəlif nəqliyyat növləri arasında rahat keçid imkanlarının yaradılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır".
Ekspert ödənişli zonalardan toplanan vəsaitin şəffaf istifadəsinin və nəqliyyat siyasətinin əsas hədəfinin də vacibliyini xüsusi qeyd edib:
"Digər mühüm məsələ ödənişli zonalardan əldə edilən vəsaitin istifadəsidir. Vətəndaş bilməlidir ki, ödədiyi vəsait nəqliyyat sisteminin yaxşılaşdırılmasına necə xidmət edir. Toplanan vəsaitin ictimai nəqliyyatın inkişafı, avtobus parkının genişləndirilməsi, dayanacaqların yenilənməsi və sərnişinlər üçün xidmət keyfiyyətinin artırılması ilə əlaqələndirilməsi sistemə ictimai etimadı gücləndirə bilər. Bununla yanaşı, hesab edirəm ki, ödənişli zonaların tətbiqi yalnız avtomobillərin sayının azaldılması ilə ölçülməməlidir. Burada insanların mənzilbaşına çatma müddəti, ictimai nəqliyyatın orta sürəti, sərnişin məmnunluğu, yol-nəqliyyat hadisələrinin sayı və ətraf mühitə təsir kimi göstəricilər də qiymətləndirilməlidir. Çünki şəhərin nəqliyyat siyasətinin əsas məqsədi avtomobillərin deyil, insanların rahat və təhlükəsiz hərəkətini təmin etməkdir.
Biz bəzən düşünürük ki, daha çox yol tikməklə, küçələri genişləndirməklə və yeni yol ötürücüləri yaratmaqla tıxac problemini tam həll edə bilərik. Halbuki böyük şəhərlərin təcrübəsi göstərir ki, avtomobillərin hərəkəti üçün əlavə imkanların yaradılması müəyyən müddətdən sonra avtomobildən istifadə tələbatını da artıra bilər. Ona görə də müasir şəhər planlaşdırılmasında əsas istiqamət yalnız avtomobillərin hərəkətini sürətləndirmək deyil, insanların şəxsi avtomobildən asılılığını azaltmaqdır. Ödənişli zonalar bu siyasətin bir hissəsi ola bilər, amma onun əvəzedicisi ola bilməz.
Adil Nəbiyev xüsusi olaraq vurğulayıb ki, Bakıda tıxacların azalması üçün insanların avtomobildən istifadəsinə sadəcə maliyyə məhdudiyyəti qoymaq kifayət etməyəcək. Əvvəlcə insanlara real seçim imkanı yaratmaq lazımdır. Vətəndaş səhər evindən çıxarkən düşünməlidir ki, şəxsi avtomobillə getməkdənsə, ictimai nəqliyyatdan istifadə etsəm, daha tez, daha rahat və daha az xərclə işimə çata bilərəm. Bax, həmin düşüncə formalaşdığı zaman nəqliyyat sistemində müsbət dəyişikliklər daha davamlı ola bilər. Əks halda ödənişli zonalar bəzi sürücülərin marşrutunu dəyişəcək, müəyyən hissəsi isə əlavə haqq ödəyərək əvvəlki qaydada hərəkətini davam etdirəcək. Bu da gözlənilən nəticənin miqyasını məhdudlaşdıra bilər:
“Hesab edirəm ki, ictimai nəqliyyatın indiki inkişaf səviyyəsi bütün sürücülərin şəxsi avtomobildən rahatlıqla imtina etməsi üçün hələ hər istiqamətdə eyni imkanları təmin etmir. Bununla belə, ödənişli zonaların tətbiqinə hazırlıq ictimai nəqliyyatın daha sürətli inkişafı üçün də stimul yarada bilər. Əsas məsələ bu iki prosesin bir-birini tamamlamasıdır. Nəticə etibarilə, Bakıda ödənişli hərəkət zonalarının yaradılması tıxacların azaldılmasına müəyyən təsir göstərə bilər, lakin bu təsirin nə qədər böyük və davamlı olacağı zonaların yerləşməsindən, ödəniş məbləğindən, alternativ marşrutlardan və ən əsası, ictimai nəqliyyatın keyfiyyətindən asılı olacaq. Biz şəhər sakinlərini avtomobildən imtina etməyə məcbur etməkdən daha çox, onlara avtomobilsiz hərəkətin üstünlüklərini real həyatda göstərməliyik. Unutmamalıyıq ki, şəhər yollarının əsas vəzifəsi mümkün qədər çox avtomobili deyil, mümkün qədər çox insanı təhlükəsiz, rahat və vaxtında mənzilbaşına çatdırmaqdır. Ən düzgün nəqliyyat siyasəti insanın avtomobil sürmək hüququnu məhdudlaşdırmaqla deyil, onun avtomobil sürmədən də rahat hərəkət edə bilməsi üçün şərait yaratmaqla nəticə verməlidir".
Çimnaz Telmanqızı
16:35 / 19 Noyabr 2026
26
16:29 / 19 Noyabr 2026
43
16:24 / 19 Noyabr 2026
42
16:18 / 19 Noyabr 2026
68
16:15 / 19 Noyabr 2026
156
16:10 / 19 Noyabr 2026
82
16:08 / 19 Noyabr 2026
64
16:02 / 19 Noyabr 2026
80
15:59 / 19 Noyabr 2026
78
15:56 / 19 Noyabr 2026
561
15:54 / 19 Noyabr 2026
99
15:47 / 19 Noyabr 2026
142
15:45 / 19 Noyabr 2026
66
15:41 / 19 Noyabr 2026
88
15:33 / 19 Noyabr 2026
497
15:31 / 19 Noyabr 2026
69
15:27 / 19 Noyabr 2026
74
15:11 / 19 Noyabr 2026
77
15:11 / 19 Noyabr 2026
103
15:01 / 19 Noyabr 2026
82
14:45 / 19 Noyabr 2026
103
14:32 / 19 Noyabr 2026
101
14:26 / 19 Noyabr 2026
127
© 2026 Oxu24.com Müəllif hüquqları qorunur.