44 günün içərisində 8 NOYABR TARİXİ   —  TƏHLİL

Hər xalqın tarixində elə günlər olur ki, təqvimdəki sadə rəqəm bir millətin yaddaşına, taleyinə və gələcəyinə çevrilir. 8 Noyabr Azərbaycan üçün məhz belə bir gündür. Bu, sadəcə Şuşanın qayıtdığı tarix deyil, otuz ilə yaxın davam edən haqsızlığa, işğala və illərlə kağız üzərində qalan beynəlxalq qətnamələrə qoyulmuş nöqtədir. 1993-cü ildə qəbul edilmiş BMT Təhlükəsizlik Şurasının dörd qətnaməsi illərlə yerinə yetirilmədi, ədalət gözləyən xalq isə səbrini, ordusunu və iradəsini qurmağa davam etdi. Amma Zəfər təkcə döyüş meydanında qazanılmadı. Müasir müharibənin qanunları dəyişib: cəbhə xətti artıq yalnız xəritədə deyil, diplomatik masalarda, informasiya məkanında, dünya telekanallarının efirlərində də keçir. 2020-ci il sentyabrın 27-də başlayan 44 gün ərzində Azərbaycan eyni vaxtda üç cəbhədə mübarizə apardı: hərbi, siyasi-diplomatik və informasiya. Bir tərəfdə dronlar, kəşfiyyat və dəqiq zərbələr, digər tərəfdə beynəlxalq təzyiqlərə qarşı təmkin və prinsipiallıq, üçüncü tərəfdə isə dünya auditoriyasına birbaşa ünvanlanan söz. Bu üçlüyün uyğunluğu qələbənin sirrini izah edən əsas açarlardan biridir.

Maraqlıdır ki, bu gün hərbçilər, deputatlar, politoloqlar və Birinci Qarabağ müharibəsinin veteranları fərqli peşələrdən, fərqli təcrübələrdən danışsalar da, bir məqamda yaxınlaşırlar: Zəfər illərin hazırlığının, qətiyyətli siyasi iradənin və düzgün seçilmiş strategiyanın nəticəsi idi. Biri ordunun müasir texnika ilə təchiz olunmasından, digəri xüsusi təyinatlı bölmələrin yaradılmasından danışır. Üçüncü isə xarici media qurumlarına verilən müsahibələrin informasiya savaşında oynadığı rola diqqət çəkir. Fikirlər müxtəlifdir, amma ümumi nəticə eynidir: müasir dövrdə güc təkcə tankların və canlı qüvvənin sayı ilə ölçülmür, o, iradənin, planın, texnologiyanın və doğru vaxtda deyilmiş sözün cəmidir. Zəfərdən sonrakı illər isə göstərdi ki, qələbə bir məqam deyil, bir proses imiş. 2023-cü ilin sentyabrında suverenliyin tam bərpası, 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda sülh sazişi mətninin paraflanması, Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində doğma yurdlara dönən ailələr bu prosesin növbəti mərhələləridir. Artıq sual yalnız “necə qalib gəldik?” deyil, həm də “qazandığımızı necə qoruyaq və gələcəyi necə quraq?” sualıdır.

Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ehtiyatda olan polkovniki Rövşən Məhərrəmov  Oxu24.com-a bildirib ki, Vətən müharibəsi öncəsi Tovuz hadisələri baş verib və həmin döyüşlərdə general Polad Həşimov şəhid olub. Bundan dərhal sonra Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyev çıxış edərək Ermənistanın ünvanına öz tələblərini səsləndirib, eyni zamanda torpaqların azad edilməsi vaxtının çatdığını vurğulayıb. Cənubi Qafqazda neçə illərdir siyasi vəziyyət gərgindir, Ermənistanla Azərbaycan arasında müharibələr gedir. Bu münaqişənin sonu olmalı idi, torpaqların azad edilməsi isə Azərbaycan xalqı üçün ən vacib məsələlərdən biri idi.

O əlavə edib ki, Tovuz hadisələrindən sonra atəşkəsin tez-tez pozulması, Ermənistan Silahlı Qüvvələrinin pilotsuz uçuş aparatları ilə ərazimizdə çəkiliş və kəşfiyyat aparması barədə Ali Baş Komandana məruzələr verilirdi və bu, nəzarətsiz qala bilməzdi. Neçə illər ərzində büdcədən orduya böyük vəsait ayrılıb, ordu müasir texnika ilə təchiz olunub, döyüş qabiliyyəti və hazırlığı yüksək səviyyədə olub, təlimlər keçirilib. İlham Əliyev Ali Baş Komandan kimi ordunun müharibəyə və torpaqların azad edilməsinə hazır olduğunu yaxşı bilirdi və qərar verildi ki, torpaqlar azad edilsin. 44 gün ərzində torpaqlarımız geri qaytarıldı.

Polkovnik qeyd edib ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri Qarabağı tam azad etdi. Təkcə Qarabağ deyil, müharibədən sonra delimitasiya və demarkasiya məsələsi çərçivəsində Qazaxın dörd kəndi də azad olunub. Hazırda üç kənd Qazaxda, bir kənd isə Naxçıvanda hələ də işğal altındadır və bu istiqamətdə işlər davam edir. Müharibədən dərhal sonra daha müasir silahların alınması, xüsusi təyinatlı, yəni komando bölmələrinin yaradılması istiqamətində addımlar atılıb. Bu bölmələrin yaradılması ən vacib amillərdən biridir.

R.Məhərrəmovun sözlərinə görə, müharibədə xüsusi təyinatlı bölmələr öz hazırlıqları ilə bir daha göstərdi ki, orduda xüsusi təyinatlı qüvvələrin mühüm yer tutması vacib məsələdir. İlham Əliyev Ali Baş Komandan kimi onların say tərkibinin artırılması barədə qərar verib və bu qərar çox düzgün olub. Sonradan bir günlük antiterror əməliyyatı keçirilib. Belə ki, 44 günlük qələbədən sonra Laçın dəhlizi vasitəsilə Ermənistandan keçmiş Qarabağ ərazisinə silah daşınması və silahlanma davam edirdi, bunun qarşısı alınmalı idi. Prezident bu qərarı verərək antiterror əməliyyatı keçirdi və ərazimiz tam şəkildə bərpa olundu. O, Azərbaycanın hərbi qüdrətinin bu gün də güclənməkdə davam etdiyini, yeni silahların alındığını, təlimlərin daha tez-tez keçirildiyini, ordunun döyüş qabiliyyətinin daim yüksək səviyyədə qalması üçün bütün addımların atıldığını vurğulayıb.

Polkovnik həmçinin Türkiyə ilə Azərbaycan arasında imzalanmış Şuşa Bəyannaməsinin Türkiyə parlamentində təsdiqləndiyini xatırladıb. Onun sözlərinə görə, Ermənistan məğlubiyyətdən sonra Hindistan, Fransa və digər dövlətlərdən təkcə müdafiə xarakterli deyil, artıq hücum silahları da alır. Buna alternativ olaraq Azərbaycan da yeni silahlar almaq məcburiyyətində idi. Bütün bunlar Ali Baş Komandan İlham Əliyevin qərarlarıdır.

R.Məhərrəmov əlavə edib ki, İlham Əliyev regiondakı vəziyyəti dəqiq bilir və lokal toqquşmanın, hətta müharibənin baş verə biləcəyini nəzərə alır: “Paşinyan hakimiyyəti sülhə meyilli olsa da, Ermənistanda hakimiyyət dəyişə bilər və yeni müharibə baş verə bilər. Ona görə biz bu hazırlığı əldən buraxmırıq və Ali Baş Komandanın qərarı ilə alternativ olaraq silahlar alırıq”.

O qeyd edib ki, Ali Baş Komandan müdafiə büdcəsinin 90 milyarda çatdırılmasını vurğulayıb. Bu, balaca ölkə və ordu üçün böyük məbləğdir. Yeni geosiyasi və hərbi reallığın formalaşması istiqamətində bu addımlar atılıb. Azərbaycan regionda öz mövqeyini qoruyub saxlamalıdır. Polkovnik vurğulayıb ki, ölkəmizin yaxınlığında böyük dövlətlər yerləşir və onlar arasında İlham Əliyev Azərbaycanın qüdrətini bir daha sübut edib, tam müstəqil olduğumuzu, xarici, daxili və hərbi siyasətimizin sərbəst aparıldığını dəfələrlə bəyan edib.

Ədalət, Hüquq, Demokratiya (ƏHD) Partiyası İdarə Heyətinin üzvü, siyasi şərhçi Əli Zülfüqaroğlu  Oxu24.com-a bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin müharibəyə qədər, müharibə dövründə və müharibədən sonrakı dönəmdə yürütdüyü xarici siyasət nəticəsində Azərbaycan özünü geosiyasi böhranın təsirlərindən sığortalayıb, əksinə, böhranı öz xeyrinə çevirə bilib. Nəticədə işğal altında olan tarixi Azərbaycan torpaqları azad edilib. O qeyd edib ki, bu nəticə ilə bağlı Azərbaycan demək olar ki, dünyada yeganə nümunədir.

Siyasi şərhçinin sözlərinə görə, böyük dövlətlərin imitasiya xarakterli sülh danışıqlarına təmkinli yanaşma, Azərbaycanın güzəştlərə getməsi üçün edilən təzyiqlərə qarşı prinsipial və qətiyyətli mövqe, geosiyasi proseslərin dəqiq hesablanması, bölgədə marağı olan dövlətlərin neytrallaşdırılması və digər amillər tarixi qələbə üçün zəmin yaradıb.

Ə.Zülfüqaroğlu əlavə edib ki, müharibə zamanı və qələbədən sonrakı dövrdə də Azərbaycana ciddi təzyiqlər göstərilirdi: “Amma dövlət başçısı geri çəkilmədi, əksinə, birgünlük antiterror əməliyyatı ilə ərazi bütövlüyümüz və suverenliyimiz tam təmin olundu. Beləliklə, Azərbaycan ərazilərində kök salmış 200 illik terror yuvası darmadağın edildi, separatizmin kökü kəsildi”.

O vurğulayıb ki, müharibə zamanı dövlət başçısı Ali Baş Komandan kimi həm ordunun, həm də diplomatik fəaliyyətin idarə olunması, intensiv beynəlxalq danışıqların aparılması ilə yanaşı, müsahibə üçün müraciət edən xarici media qurumlarının heç birini geri çevirmədi, əksinə, bunu fürsət kimi dəyərləndirdi. Bununla da erməni lobbisinin uzun illər ərzində milyardlarla vəsait xərcləyərək formalaşdırdığı mif qısa zaman kəsiyində darmadağın edildi. Müharibə aparan ölkənin lideri kimi Prezidentin verdiyi açıqlamalar dünya mətbuatında geniş yayılırdı və bu, Azərbaycan həqiqətlərinin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması baxımından informasiya savaşında əvəzsiz rol oynadı.

Siyasi şərhçi qeyd edib ki, Azərbaycan Prezident İlham Əliyevin liderliyi ilə hərbi, diplomatik müstəvidə və informasiya savaşında qələbə qazandı. Nəticədə ölkənin beynəlxalq nüfuzu yüksəldi və geosiyasi mövqeləri möhkəmləndi.

Ə.Zülfüqaroğlunun sözlərinə görə, sülh danışıqları prosesində də Azərbaycan dominant tərəf və təşəbbüskar ölkədir: “İstər ABŞ, istər Çin, istərsə də digər ölkələrlə ikitərəfli münasibətlərin qurulması, çoxvektorlu siyasət aparılması və manevr imkanlarının genişlənməsi hazırkı geosiyasi proseslər fonunda son dərəcə mühüm əhəmiyyətə malikdir”.

O əlavə edib ki, Azərbaycanın qarşısında artıq yeni hədəflər var və bununla bağlı effektiv diplomatik fəaliyyət davam etdirilir.

“Orta Asiya və Güney Qafqaz Söz Azadlığı Şəbəkəsi” İctimai Birliyinin sədri, siyasi şərhçi Nadir Azəri  Oxu24.com-a bildirib ki, İlham Əliyevin Vətən müharibəsi dövründə və müharibədən sonrakı mərhələdəki fəaliyyəti Azərbaycanın müasir tarixinin mühüm siyasi və hərbi mərhələlərindən biri kimi qiymətləndirilir.

Bu dövrdə Ali Baş Komandan kimi onun xalqa müraciətləri, hərbi əməliyyatların gedişi ilə bağlı açıqlamaları, müharibədən sonra regionda yaranmış yeni reallıqlara dair bəyanatları həm ölkə daxilində, həm də beynəlxalq ictimaiyyətdə diqqət mərkəzində olub. Xüsusilə xarici media qurumlarına verdiyi müsahibələr Azərbaycanın öz mövqeyini birbaşa beynəlxalq auditoriyaya çatdırması baxımından əhəmiyyət daşıyır.

Nadir Azərnin sözlərinə görə, bu müsahibələrin diqqətçəkən tərəflərindən biri Prezidentin beynəlxalq jurnalistlərin bəzən kifayət qədər mürəkkəb, tənqidi və mübahisəli suallarına konkret arqumentlər, tarixi faktlar və siyasi-hüquqi əsaslandırmalarla cavab verməsidir. İstər 2020-ci ildə Vətən müharibəsi zamanı “Al Jazeera” və “Fox News” telekanallarına verdiyi müsahibələrdə, istərsə də sonrakı illərdə “France 24”, “Euronews” və “Al Arabiya” kimi nüfuzlu media qurumları ilə söhbətlərində Azərbaycanın mövqeyini təqdim edən əsas məqamlar ərazi bütövlüyü, suverenlik, beynəlxalq hüquq, regional təhlükəsizlik və milli maraqlar olub. president.az +4

Nadir Azəri hesab edir ki, bu müsahibələrin əhəmiyyəti yalnız Prezidentin fikirlərini ifadə etməsi ilə məhdudlaşmır. Burada əsas məsələ Azərbaycanın beynəlxalq informasiya məkanında öz sözünü deməsi, ölkəmiz haqqında birtərəfli yanaşmaların və yanlış təsəvvürlərin qarşısına faktlarla çıxmasıdır. Çünki beynəlxalq ictimaiyyətin müəyyən hissəsi Azərbaycan haqqında məlumatları heç də həmişə obyektiv mənbələrdən almır və bu baxımdan dövlət başçısının birbaşa dünya mediasına çıxışı mühüm kommunikasiya vasitəsidir.

Digər tərəfdən, bu müsahibələr Prezidentin yalnız ölkənin daxili və xarici siyasətini deyil, həm də tarixi prosesləri, regionda və dünyada baş verən geosiyasi dəyişiklikləri hansı kontekstdə dəyərləndirdiyini nümayiş etdirir. Xüsusilə Azərbaycanın müharibədən sonrakı mərhələdə sülh gündəliyi, Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılması, nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması və beynəlxalq əməkdaşlıq məsələləri ilə bağlı mövqeyinin dünya auditoriyasına çatdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.Əlbəttə, dövlət başçısının beynəlxalq media qarşısında fəaliyyəti yalnız verilən cavablarla deyil, həmin cavabların ölkənin diplomatik mövqeyinə, beynəlxalq münasibətlərinə və ictimai rəyə təsiri ilə də ölçülməlidir. Bu baxımdan İlham Əliyevin müsahibələri Azərbaycanın informasiya diplomatiyasının mühüm istiqamətlərindən biri kimi çıxış edir. Hesab edirəm ki, müasir dövrdə hərbi-siyasi uğurların qorunması və möhkəmləndirilməsi qədər, həmin uğurların mahiyyətinin, tarixi və hüquqi əsaslarının beynəlxalq ictimaiyyətə düzgün çatdırılması da vacibdir. Azərbaycanın öz milli maraqlarını beynəlxalq platformalarda ardıcıl şəkildə ifadə etməsi də məhz bu strategiyanın tərkib hissəsidir.

Politoloq Sultan Zahidov Oxu24.com-a bildirib ki, Prezident İlham Əliyevin Vətən müharibəsi dövründə nümayiş etdirdiyi siyasi liderlik ilk növbədə strateji məqsədlərin düzgün müəyyənləşdirilməsi, hərbi və diplomatik vasitələrin uzlaşdırılması, eləcə də mürəkkəb siyasi şəraitdə müstəqil qərar qəbul etmək bacarığı ilə xarakterizə olunur. O qeyd edib ki, 44 günlük müharibə göstərdi: hərbi qələbə təkcə ordunun gücündən deyil, həm də uzun illər ərzində həyata keçirilən məqsədyönlü siyasətdən, iqtisadi və hərbi potensialın gücləndirilməsindən, beynəlxalq münasibətlər sistemindəki reallıqların düzgün qiymətləndirilməsindən asılıdır.

Politoloqun sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan əlverişli beynəlxalq şəraitin formalaşmasına nail olub və ərazi bütövlüyünü bərpa edib. 2020-ci ildə Azərbaycanın suverenliyinin tam bərpası isə bu strateji xəttin məntiqi davamı kimi qiymətləndirilməlidir.

S.Zahidov əlavə edib ki, İlham Əliyevin siyasi liderliyinin mühüm xüsusiyyətlərindən biri də hərbi nailiyyətləri uzunmüddətli siyasi və diplomatik nəticələrə çevirmək bacarığıdır: “Müharibədən sonrakı dövrdə Azərbaycan regional gündəliyin formalaşmasında təşəbbüskar mövqeyini daha da gücləndirdi. Azərbaycan-Ermənistan normallaşma prosesində irəli sürdüyü prinsiplər, regional nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması istiqamətində təşəbbüslər, 2025-ci ilin avqustunda Vaşingtonda əldə olunan razılaşmalar Azərbaycanın regionun gələcək təhlükəsizlik və əməkdaşlıq arxitekturasının müəyyənləşdirilməsində aparıcı rolunu nümayiş etdirir”.

O vurğulayıb ki, Azərbaycan artıq yalnız regional proseslərə reaksiya verən deyil, həmin proseslərin istiqamətini müəyyənləşdirən əsas aktorlardan biridir. Prezidentin xarici televiziya kanallarına verdiyi müsahibələrə də məhz bu kontekstdə yanaşmaq lazımdır.

Politoloq qeyd edib ki, müasir beynəlxalq münasibətlərdə dövlətlərin gücü yalnız hərbi və iqtisadi imkanlarla ölçülmür: “Öz mövqeyini beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaq, ölkənin maraqlarını arqumentlərlə müdafiə etmək və beynəlxalq informasiya məkanında mövcud narrativlərə təsir göstərmək mühüm əhəmiyyət daşıyır”.

S.Zahidovun sözlərinə görə, Prezident İlham Əliyevin xüsusilə nüfuzlu Qərb media qurumlarına verdiyi müsahibələrdə diqqəti cəlb edən əsas məqamlardan biri mürəkkəb, bəzən qərəzli və tənqidi xarakter daşıyan suallara konkret faktlar, tarixi çələr və beynəlxalq hüquqi arqumentlər əsasında cavab verməsidir. O bildirib ki, bu, Azərbaycan diplomatiyasının mühüm üstünlüklərindən biridir, çünki beynəlxalq auditoriyaya ünvanlanan mesajların təsir gücü onların nə dərəcədə ardıcıl, əsaslandırılmış və inandırıcı təqdim edilməsindən asılıdır.

Politoloq əlavə edib ki, digər mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Prezident bu müsahibələrdə yalnız Azərbaycanın mövqeyini müdafiə etmir, eyni zamanda beynəlxalq münasibətlər sistemində baş verən dəyişikliklərə, güc balansına, regional təhlükəsizlik məsələlərinə və yeni geosiyasi reallıqlara dair strateji baxışını da ortaya qoyur.

O qeyd edib ki, bu yanaşma Azərbaycanın beynəlxalq miqyasda yalnız Cənubi Qafqazdakı proseslərin iştirakçısı kimi deyil, daha geniş miqyaslı geosiyasi məsələlərdə öz mövqeyi və təşəbbüsləri olan dövlət kimi qəbul edilməsinə xidmət edir: “Xüsusilə enerji təhlükəsizliyi, Orta Dəhliz, regional bağlantılar, beynəlxalq əməkdaşlıq istiqamətində Azərbaycanın artan rolu ölkəmizin geosiyasi əhəmiyyətini daha da gücləndirir”.

S. Zahidov vurğulayıb ki, Prezident İlham Əliyevin həm Vətən müharibəsi dövründə, həm də sonrakı mərhələdə nümayiş etdirdiyi liderlik hərbi, siyasi və diplomatik vasitələrdən vahid strateji məqsəd naminə istifadənin uğurlu nümunəsidir. Onun sözlərinə görə, Prezidentin beynəlxalq mediada fəal iştirakı bu siyasətin kommunikasiya və ictimai diplomatiya istiqamətində davamıdır. Belə müsahibələr Azərbaycanın mövqeyinin birbaşa xarici auditoriyalara çatdırılmasına, ölkə haqqında formalaşmış bəzi yanlış təsəvvürlərin aradan qaldırılmasına və Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzunun möhkəmləndirilməsinə mühüm töhfə verir.

Hazırladı: Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

44 günün içərisində 8 NOYABR TARİXİ   —  TƏHLİL

Günün fotosu! 

"Noyabrın 7-də bizi Laçın istiqamətindəki mövqelərdən rotasiya edib bir qədər aşağıya düşürdülər" - MÜSAHİBƏ

Ərdoğan bəyanatında Azərbaycanla bağlı mühüm cümlə İŞLƏTDİ