Deputat həmin layihədən DANIŞIR: Azərbaycan nələr qazanacaq? — AÇIQLAMA

CƏMİYYƏT

102

27.10.2026, 17:02

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Xəzər-Qara dəniz marşrutunun Orta Dəhlizin mühüm tərkib hissəsinə çevrilməsi ölkəmiz üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətin inkişafı Azərbaycanın regional geosiyasi çəkisini artırmaqla yanaşı, Avropa ilə əməkdaşlıq əlaqələrini də yeni müstəviyə qaldırır. Nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin şaxələnməsi respublikamızın tranzit potensialını gücləndirir və yeni iqtisadi dividendlər qazandırır. Mövcud imkanlardan maksimum səviyyədə yararlanmaq üçün beynəlxalq səviyyədə səylərin birləşdirilməsi vacibdir. Bu proses regionda sülhün, sabitliyin və tərəqqinin təmin olunmasına da əhəmiyyətli töhfə verir.

Mövzu ilə bağlı Milli Məclisin deputatı Tural Gəncəliyev fikirlərini Oxu24.com-la bölüşüb.

Deputat bildirib ki, Çindən Avropaya qədər uzanan və minlərlə kilometr məsafəni əhatə edən Orta Dəhlizin səmərəli fəaliyyəti Böyük Avrasiya regionunda nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı, Xəzər və Qara dəniz hövzələrinin birləşdirilməsi baxımından mühüm strateji əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycan bu marşrutun əsas iştirakçılarından biri olmaqla yanaşı, onun funksionallığının təmin edilməsində də mühüm rol oynayır. Dəhlizin tam potensialının reallaşdırılması üçün ilk növbədə Zəngəzur marşrutunun açılması və nəqliyyat-kommunikasiya əlaqələrinin genişləndirilməsi vacibdir. Bu marşrutun istifadəyə verilməsi Azərbaycanın Orta Dəhliz üzrə nəqliyyat və logistika strategiyasını daha səmərəli şəkildə həyata keçirməsinə imkan yarada bilər.

Onun sözlərinə görə, Orta Dəhlizin inkişafı yalnız Azərbaycan üçün deyil, bütövlükdə region ölkələri, o cümlədən Ermənistan üçün də iqtisadi və tranzit imkanları yaradır:

“Bununla belə, Ermənistan əvvəlki mərhələlərdə Zəngəzur marşrutunun açılması məsələsinə ehtiyatlı yanaşıb və bu istiqamətdə müəyyən siyasi tərəddüdlər nümayiş etdirib. Xüsusilə 2020-ci il üçtərəfli bəyanatından sonrakı dövrdə nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması ilə bağlı fikir ayrılıqları regional əməkdaşlığın inkişafına təsir göstərib. Sonrakı mərhələdə isə Ermənistanın bu marşrutun əhəmiyyətini qəbul etməsi və ABŞ ilə əldə olunan razılaşmalar məsələyə yeni yanaşmanın formalaşmasına şərait yaradıb. Layihənin idarə olunması ilə bağlı nəzərdə tutulan modelə əsasən, müvafiq şirkətdə ABŞ tərəfinin 74 faiz, Ermənistan dövlətinin isə 26 faiz paya malik olması planlaşdırılır”.

Tural Gəncəliyev qeyd edib ki, beləliklə, Ermənistanın Orta Dəhlizin əhəmiyyətini daha aydın şəkildə dərk etməsi regionda nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı baxımından yeni imkanlar yaradır. Bununla yanaşı, qeyd edilməlidir ki, Orta Dəhlizin gündəmə gəlməsində Azərbaycanın təşəbbüsləri və regionda yaranmış yeni geosiyasi reallıqlar mühüm rol oynayıb. Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası və işğala son qoyulması regionda nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması məsələsini daha aktual edib:

“Əgər Azərbaycan ərazilərini işğaldan azad etməsəydi və bu istiqamətdə siyasi təşəbbüslər irəli sürməsəydi, Zəngəzur marşrutunun və Orta Dəhlizin regional gündəmdəki mövqeyi indiki səviyyədə formalaşmaya bilərdi. Bu baxımdan Azərbaycanın prosesdəki rolu və həyata keçirdiyi siyasət xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Orta Dəhlizin imkanlarından maksimum yararlanmaq üçün beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi və iştirakçı dövlətlərin koordinasiyalı fəaliyyətinin təmin edilməsi zəruridir. Çin və Avropa ölkələri ilə yanaşı, ABŞ və Avropa İttifaqı da bu marşrutun inkişafında maraqlı tərəflər kimi çıxış edirlər. Orta Dəhliz beynəlxalq ticarət əlaqələrinin genişləndirilməsi, yükdaşımaların şaxələndirilməsi və dövlətlər arasında iqtisadi əməkdaşlığın gücləndirilməsi üçün əlverişli platformadır. Eyni zamanda, marşrut Cənubi Qafqazın geosiyasi qarşıdurmaların üstünlük təşkil etdiyi məkandan iqtisadi əməkdaşlıq və qarşılıqlı maraqların uzlaşdırıldığı regiona çevrilməsinə töhfə verə bilər”.

Deputat diqqətə çatdırıb ki, dəhlizin inkişafının müsbət təsirləri yalnız Cənubi Qafqazla məhdudlaşmır. Bu proses Xəzər hövzəsi və daha geniş Avrasiya məkanında nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsinə, ticarət dövriyyəsinin artmasına və regional iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə şərait yarada bilər. Müasir dövrdə nəqliyyat-kommunikasiya xətləri ayrı-ayrılıqda deyil, vahid logistika sisteminin tərkib hissəsi kimi fəaliyyət göstərir. Buna görə də marşrutların səmərəliliyi dövlətlər arasında əməkdaşlığın səviyyəsindən, infrastrukturun uyğunlaşdırılmasından və tranzit proseslərinin əlaqələndirilməsindən birbaşa asılıdır.

“Bununla belə, Orta Dəhlizin inkişafı regiondakı bütün siyasi ziddiyyətlərin aradan qalxacağı anlamına gəlmir. Dövlətlər arasında maraq fərqləri və geosiyasi rəqabət davam edə bilər. Lakin nəqliyyat və iqtisadi əməkdaşlıq platformaları qarşılıqlı maraqların uzlaşdırılması, əlaqələrin möhkəmləndirilməsi və siyasi baxımdan fərqli mövqelərə malik ölkələr arasında təmasların genişləndirilməsi üçün imkan yaradır. Bu baxımdan Orta Dəhliz mövcud siyasi ziddiyyətlərə baxmayaraq, region dövlətlərinin əməkdaşlıq edə biləcəyi mühüm iqtisadi mexanizm kimi qiymətləndirilə bilər”,- deyə deputat əlavə edib.

Tural Gəncəliyev vurğulayıb ki, Azərbaycan Orta Dəhlizin tam funksional olması üçün zəruri infrastrukturun yaradılması istiqamətində genişmiqyaslı işlər həyata keçirir. Ölkə ərazisində yeni dəmir yollarının və avtomobil yollarının tikintisi, mövcud nəqliyyat xətlərinin təkmilləşdirilməsi və logistika imkanlarının genişləndirilməsi davam etdirilir. Bu tədbirlər tranzit yüklərin daha sürətli və səmərəli daşınmasına, nəqliyyat əlaqələrinin fasiləsizliyinin təmin edilməsinə və Azərbaycanın beynəlxalq logistika sistemində mövqeyinin gücləndirilməsinə xidmət edir:

“Bu istiqamətdə Ələt Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının inkişafı da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Xəzər dənizinin sahilində yerləşən liman Azərbaycanın beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində əsas logistika mərkəzlərindən biri kimi çıxış edir. Limanın yükqəbuletmə və yükötürmə imkanlarının genişləndirilməsi, müasir logistika infrastrukturunun qurulması və digər nəqliyyat xətləri ilə inteqrasiyanın gücləndirilməsi Orta Dəhlizin səmərəliliyini artıra bilər”.

Nəticə etibarilə, Orta Dəhlizin tam potensialının reallaşdırılması Azərbaycanın nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı, beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi və regional iqtisadi əlaqələrin gücləndirilməsi ilə sıx bağlıdır. Bu prosesdə Azərbaycanın siyasi iradəsi, strateji təşəbbüsləri və infrastruktur layihələri mühüm rol oynayır. Zəngəzur marşrutunun açılması, nəqliyyat əlaqələrinin şaxələndirilməsi və iştirakçı dövlətlər arasında əməkdaşlığın gücləndirilməsi isə Azərbaycanın tranzit imkanlarının genişlənməsinə və bütövlükdə Avrasiya regionunda iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşməsinə şərait yarada bilər.

Çimnaz Telmanqızı

Həmçinin oxuyun