Uşaqlarımız böyüyür, bəs ailə yaddaşı yaşayırmı?  

Bir ev düşünək. Divardan köhnə bir foto asılıb. Şəkildə nənə, baba, bəlkə də çoxdan dünyasını dəyişmiş başqa bir ailə üzvü var. Uşaqlar bu fotoya hər gün baxırlar, amma şəkildəki insanların kim olduğunu, harada yaşadıqlarını, hansı çətinliklərdən keçdiklərini bilmirlər. Bir gün foto divardan götürülür, ev təmir olunur, əşyalar dəyişir. Şəkildəki adamların hekayəsi isə heç danışılmadığı üçün yaddaşdan silinməyə başlayır. Bəzən ailə tarixinin unudulması elə bu qədər səssiz baş verir.

Hər ailənin öz tarixçəsi var. Kiminsə babası uzaq bir kənddə müəllim işləyib, kiminsə nənəsi böyük bir ailəni ağır illərdə ayaqda saxlayıb. Bir başqası müharibədə iştirak edib, doğma yurdunu tərk etməyə məcbur qalıb və ya yoxsulluq içində övladlarını böyüdüb. Bu hekayələrin hamısı kitabda yazılmaya bilər. Ancaq onların içində zəhmət, fədakarlıq, sevgi, itki və həyat təcrübəsi var. Ailə yaddaşı dediyimiz də məhz bu hekayələrin nəsildən-nəslə ötürülməsidir.

Bu gün həyatın tempi dəyişib. İnsanlar işə tələsir, uşaqlar dərsə gedir, axşamlar hər kəs öz telefonu ilə məşğul olur. Eyni evdə yaşayan ailə üzvlərinin belə uzun-uzadı söhbət etməyə vaxt tapmadığı hallar az deyil. Nənə və babaların danışmaq istədiyi xatirələr bəzən uşaqlara maraqsız görünür. Uşaqların suallarına cavab verməyə isə böyüklər həmişə vaxt ayıra bilmirlər. Beləcə, bir nəslin yaddaşında yaşayan məlumat növbəti nəslə çatmadan itə bilər.

Ailə tarixini qorumaq üçün mütləq böyük bir kitab yazmaq lazım deyil. Bəzən yaşlı bir insanla söhbət etmək, onun uşaqlığı haqqında danışdıqlarını dinləmək kifayətdir. Harada doğulub? Hansı oyunları oynayıb? Ailəsi necə yaşayıb? Ən çətin günləri hansılar olub? Kimdən nə öyrənib? Bu suallar adi görünə bilər, amma cavablar bir insanın həyatını və bütöv bir dövrün mənzərəsini açır.

Müasir texnologiyalar da bu işdə kömək edə bilər. Yaşlı ailə üzvünün danışığını telefonla yazmaq, köhnə fotoları rəqəmsal formada saxlamaq, şəkillərin arxasına adları və tarixləri qeyd etmək mümkündür. Ancaq yaddaşı qorumaq yalnız texniki məsələ deyil. Əsas olan həmin hekayələrə dəyər vermək və onları ailənin gündəlik həyatında yaşatmaqdır. Yaddaş qovluqda saxlanan fayldan ibarət deyil; o, danışıldıqca, dinlənildikcə və mənası anlaşıldıqca yaşayır.

Ailə yaddaşı uşaqlara keçmişi olduğu kimi qəbul etdirmək üçün də deyil. Hər ailənin tarixində qürur duyulan hadisələr olduğu kimi, ağrılı xatirələr və çətin qərarlar da ola bilər. Keçmişi danışmaq onun bütün tərəflərini dürüst şəkildə çatdırmaq deməkdir. Uşaq ailəsinin haradan gəldiyini, hansı sınaqlardan keçdiyini öyrənəndə həm öz köklərini daha yaxşı tanıyır, həm də insanların həyatının müxtəlif şəraitlərdən asılı olaraq necə dəyişdiyini anlayır.

Yurdunu itirmiş ailələr üçün yaddaşın qorunması daha böyük məna daşıya bilər. Bəzən doğma kəndin küçələri, ata evinin həyəti, bulaqlar, məktəb və qəbiristanlıq yalnız yaşlı nəslin xatirələrində qalır. O yerləri görməyən uşaqlar həmin məkanlarla əlaqəni ancaq danışılan hekayələr vasitəsilə qura bilirlər. Əgər böyüklər bu xatirələri danışmır, adları və hadisələri qeyd etmirlərsə, bir müddət sonra təkcə məkanların deyil, onlarla bağlı ailə tarixinin də izləri itə bilər.

Uşaqlara keçmişi sevdirmək üçün onları uzun söhbətlərə məcbur etmək lazım deyil. Bəzən ailə albomuna birlikdə baxmaq, bir köhnə əşyanın tarixini danışmaq və ya bayram süfrəsində babanın, nənənin uşaqlıq xatirələrini bölüşmək kifayət edir. Vacib olan uşağın sual verməsinə şərait yaratmaqdır. Böyüklər danışanda uşaqlar dinləyir, uşaqlar soruşanda isə böyüklər unudulmuş xatirələrini yenidən yada salırlar. Beləcə, ailə yaddaşı birtərəfli söhbət deyil, nəsillər arasında canlı əlaqəyə çevrilir.

İnsan dünyadan köçür, evlər dəyişir, əşyalar köhnəlir. Amma bir insanın başqasının həyatında qoyduğu iz onun haqqında danışılan xatirələrdə yaşaya bilər. Ailə tarixini qorumaq keçmişə ilişib qalmaq deyil, bu gün kim olduğumuzu daha yaxşı anlamaqdır. Uşaqlarımıza yalnız ev, əşya və sənəd miras qoymuruq. Onlara adlarımızın, ailəmizin və yaşadığımız həyatın hekayəsini də ötürürük.

Bəlkə də elə buna görə bu gün hər ailə özünə bir sual verməlidir: sabah uşaqlarımız bizdən əvvəlki nəsillər haqqında nə biləcəklər? Əgər cavabımız yalnız bir neçə ad və tarixdən ibarətdirsə, deməli, danışılmalı hekayələrimiz hələ çoxdur. Ailə yaddaşını qorumaq üçün ən yaxşı vaxt isə nə sabahdır, nə də nə vaxtsa. Ən yaxşı vaxt bu gündür.

Şəmsi QOCA

Həmçinin oxuyun

Nazirlər Kabineti yeni QƏRAR VERİB

Evlənməyi planlaşdıranlar bunu BİLMƏLİDİR: Mütəxəssislə MÜZAKİRƏ

Həmin Saziş TƏSDİQLƏNDİ  — Prezidentin FƏRMANI

Qar yağacaq - XƏBƏRDARLIQ