Nüvə partlayışından sonra yeraltı sığınacaqda 5 il yaşamaq mümkün olarmı?

CƏMİYYƏT

01.10.2026, 20:07

Xəbərlərimizi Google-da izləyin

Yeniliklərdən dərhal xəbərdar olun

Təsəvvür edin ki, qəfildən göy üzündə ağ rəngli nəhəng bir işıq və partlayış görünür. İlk anda hər şey sakitdir. Bir neçə saniyə sonra isə səs dalğası sizə çatır. Sığınacağın qapağını bağlayırsınız, kilidi yoxlayırsınız və bütün sistemləri işə salırsınız. Radio xışıltı ilə işləməyə başlayır. Çöldə nə baş verdiyini hələ bilmirsiniz. Amma illərdir buna hazırlaşmısınız.

Oxu24.com xəbər verir ki, sizin üçün əsas məqsəd artıq çöldə baş verənləri dərhal öyrənmək deyil. Əsas məsələ ilk saatları və günləri təhlükəsiz keçirməkdir.Sığınacağın içində su ehtiyatı var. Minlərlə litr su içmək, yemək hazırlamaq və gigiyenik ehtiyacları qarşılamaq üçün nəzərdə tutulub. Su sisteminin yanında ehtiyat filtrlər də saxlanılır. Çünki uzunmüddətli fövqəladə vəziyyətdə yalnız suyun mövcud olması kifayət etmir, onun təhlükəsizliyinin qorunması da vacibdir.Ərzaq ehtiyatı isə ayrıca sistemləşdirilib. Düyü, buğda, lobya, konservləşdirilmiş ət, duz, şəkər və uzun müddət saxlanıla bilən digər məhsullar rəflərdə tarixlərinə uyğun şəkildə yerləşdirilib. Dondurularaq qurudulmuş qidalar da ehtiyatın bir hissəsidir.

Orta hesabla bir yetkin insanın gündəlik enerji ehtiyacı təxminən 2 000–2 500 kilokalori arasında dəyişə bilər. Lakin real ehtiyac yaşdan, cinsdən, fiziki aktivlikdən və sağlamlıq vəziyyətindən asılıdır. Buna görə beş illik ərzaq ehtiyatından danışarkən söhbət sadəcə bir neçə kisə düyüdən getmir. Belə uzunmüddətli hazırlıq böyük həcmdə qida, su və onların saxlanması üçün uyğun şərait tələb edir. Bu ərzaqlar adi günlərdə istifadə etmək üçün deyil. Onlar fövqəladə vəziyyətin uzandığı və normal təchizat sistemlərinin işləmədiyi ssenarilər üçün nəzərdə tutulur.Sığınacağın ən vacib hissələrindən biri isə havalandırma və filtrasiya sistemidir. Çünki nüvə hadisəsindən sonra təhlükə yalnız partlayışın özündən ibarət deyil. Radioaktiv çöküntü havaya və ətraf mühitə yayıla bilər. Buna görə qapalı məkanda havanın idarə olunması və çöldən daxil olan çirkləndiricilərin mümkün qədər azaldılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Ehtiyat filtr dəstləri bunun üçün saxlanılır. Elektrik enerjisinin kəsilməsi ehtimalına qarşı isə sistemin əl ilə işlədilə bilən alternativi nəzərdə tutulur. Məqsəd enerji təchizatı dayansa belə, sığınacağın əsas funksiyalarının tamamilə sıradan çıxmasının qarşısını almaqdır.Enerji təminatı da ayrıca planlaşdırılır. Batareya sistemi, günəş panelləri və ehtiyat generator uzunmüddətli qalma ssenarisində bir-birini tamamlayan mənbələr kimi düşünülə bilər. Generator üçün yanacaq ehtiyatının düzgün saxlanması isə ayrıca təhlükəsizlik məsələsidir. Yanacaq çənləri yaşayış sahəsindən kənarda və müvafiq təhlükəsizlik qaydalarına uyğun yerləşdirilməlidir.Sığınacaqda tibbi ehtiyatların olması da vacibdir. İlk yardım vasitələri, ağrıkəsicilər, gündəlik istifadə olunan zəruri dərmanlar və digər tibbi ləvazimatlar uzunmüddətli təcrid şəraitində insan üçün böyük əhəmiyyət daşıya bilər. Lakin antibiotiklərin və digər reseptlə verilən dərmanların ehtiyatını özbaşına istifadə etmək düzgün deyil; onların istifadəsi tibbi göstərişlə aparılmalıdır.

Radiasiyanın səviyyəsini müəyyən etmək üçün ölçü cihazı da sığınacağın vacib avadanlıqlarından biri ola bilər. Belə cihaz insana çöldəki radiasiya səviyyəsi barədə məlumat əldə etməyə imkan verir. Bununla yanaşı, cihazın düzgün işlədilməsi və göstəricilərinin necə şərh olunması da əvvəlcədən öyrənilməlidir.Radio rabitəsi isə xarici dünya ilə əlaqənin əsas vasitələrindən birinə çevrilə bilər. İnternet və mobil rabitə infrastrukturu sıradan çıxa bilər. Buna görə batareyalı və ya əl ilə enerji verilə bilən radio fövqəladə vəziyyət zamanı rəsmi məlumatları izləmək üçün faydalı vasitədir.Sığınacaqda sanitar şərait də əvvəlcədən düşünülməlidir. Kanalizasiya sistemi işləmədiyi halda alternativ tualet sistemi lazım ola bilər. Kompost tipli tualetlər belə ssenarilərdə nəzərdən keçirilən variantlardan biridir. Əsas məqsəd tullantıların yaşayış sahəsindən təhlükəsiz şəkildə uzaqlaşdırılması və gigiyenanın qorunmasıdır.

Uzunmüddətli qapalı həyatın başqa bir problemi isə psixoloji vəziyyətdir. Buna görə kitablar, stolüstü oyunlar, yazı vasitələri və gündəlik məşğuliyyət üçün müxtəlif materiallar da ehtiyatın bir hissəsi ola bilər. Təbii gün işığından uzaqda qalmaq uzun müddət davam edərsə, işıqlandırmanın gündəlik rejimə uyğun təşkil edilməsi də əhəmiyyətli ola bilər. Siz özünüz üçün üç əsas qayda müəyyən edirsiniz: sığınacağın qapağı təhlükəsiz olduğu təsdiqlənməyənədək açılmır, bütün sistemlər mütəmadi yoxlanılır və gündəlik rutin mümkün qədər qorunur.Çünki belə bir vəziyyətdə ən böyük təhlükələrdən biri panikadır.

Partlayışdan sonra ilk saatlarda çölə çıxmaq xüsusilə riskli ola bilər. Rəsmi fövqəladə hallar üzrə tövsiyələrdə də nüvə hadisəsi zamanı insanların mümkün qədər tez qapalı və qorunan məkana keçməsi, orada qalması və rəsmi məlumatları izləməsi vurğulanır.Təsəvvür edin ki, radiasiya ölçən cihazı yoxlayırsınız. Göstərici yüksəkdir. Siz bunun nə qədər davam edəcəyini bilmirsiniz. Amma bir şeyi bilirsiniz: radioaktiv çöküntünün yaratdığı radiasiya səviyyəsi zaman keçdikcə azalır.Burada məşhur “7–10 qaydası” yada düşür. Bu, dəqiq qanun deyil, təxmini hesablamadır. Qaydaya görə partlayışdan sonrakı vaxt yeddi dəfə artdıqda radiasiya dozasının sürəti təxminən on dəfə azala bilər. Məsələn, bir saat sonrakı səviyyə başlanğıc göstərici kimi götürülərsə, təxminən yeddi saat sonra doza sürəti onun onda birinə, təxminən 49 saat sonra isə yüzdə birinə düşə bilər. FEMA bu qaydanın ilk təxminən iki həftə ərzində praktik yaxınlaşdırma kimi istifadə edilə biləcəyini qeyd edir.

Bu isə “iki həftədən sonra təhlükə yoxdur” demək deyil. Konkret radiasiya səviyyəsi partlayışın xarakterindən, məsafədən, küləkdən, çöküntünün miqdarından və digər amillərdən asılıdır. Buna görə sığınacaqdan çıxmaq qərarı sadəcə vaxtın keçməsinə əsaslanmamalıdır.Sığınacaqda saxlanılan vasitələr arasında kalium-yodid həbləri də ola bilər. Lakin burada çox mühüm bir yanlış təsəvvürü aradan qaldırmaq lazımdır: kalium-yodid bütün radiasiyadan qoruyan “radiasiya həbi” deyil. O, yalnız radioaktiv yodun qalxanabənzər vəz tərəfindən mənimsənilməsinin qarşısını almağa kömək edir. Digər radioaktiv maddələrdən və xarici radiasiyadan qorunma təmin etmir. Buna görə kalium-yodidi özbaşına qəbul etmək olmaz. CDC bildirir ki, belə preparatlar yalnız səhiyyə və ya fövqəladə hallar üzrə səlahiyyətli qurumların göstərişi ilə qəbul edilməlidir. Lazımsız və ya həddindən artıq qəbulun sağlamlıq üçün zərərli nəticələri ola bilər.

Belə bir sığınacağın məqsədi insanı dünyadan sonsuza qədər təcrid etmək deyil. Məqsəd ən təhlükəli dövrü mümkün qədər təhlükəsiz keçirmək, su və qidanı qorumaq, çöldən gələn çirklənməni azaltmaq və rəsmi məlumatlar əsasında növbəti qərarı verməkdir. Ən vacib ehtiyat isə bəlkə də qida və su qədər sadə görünür: intizam.

Çünki fövqəladə vəziyyətdə insanı yalnız texnologiya deyil, düzgün qərarlar da qoruyur. Radio işləyir, filtr sistemi hazırdır, su ehtiyatı var, ərzaq rəflərdədir və enerji sistemi fəaliyyət göstərir. Amma bütün bunların faydası yalnız insan təhlükəsizlik qaydalarına əməl etdikdə ortaya çıxır.Çöldə nə baş verdiyini bilmirsiniz. Amma sığınacağın içində hər şey əvvəlcədən planlaşdırılıb. İndi əsas məsələ gözləmək, məlumatları izləmək və təhlükəsizliyin təmin olunduğu barədə rəsmi göstəriş gələnədək tələsməməkdir.

Turan

Həmçinin oxuyun