"Məktəb illəri" mahnısı belə yaranıbmış - Maraqlı tarixçə

“Məktəb illəri” mahnısının kədərli tarixçəsi – Bir qarşılaşmadan doğan məşhur mahnı

Elə mahnılar var ki, onları dinləyəndə insanın gözünün önündə illər əvvəl qalan məktəb illəri, sinif yoldaşları, ilk dostluqlar, müəllimlər və o dövrün unudulmaz xatirələri canlanır. “Məktəb illəri” də məhz belə mahnılardan biridir. Bir neçə misrası ilə insanı illər əvvələ aparan, məktəb illərinin həsrətini, keçmişə qayıtmaq istəyini və zamanın insan həyatında yaratdığı dəyişiklikləri özündə yaşadan bu mahnının arxasında isə çoxlarının bilmədiyi kədərli bir tarixçə dayanır.

Mahnının sözləri şairə və pedaqoq Kəmalə Abiyevaya, musiqisi bəstəkar, Xalq artisti Aygün Səmədzadəyə, onu yaddaşlarda yaşadan ifa isə müğənni Lalə Məmmədovaya məxsusdur. Bu üç sənətkarın yaradıcılıq yolu bir araya gəldikdən sonra “Məktəb illəri ” Azərbaycan musiqisinin yadda qalan mahnılarından birinə çevrilib.

Əslində isə hər şey bir mahnı yaratmaq niyyətindən başlamayıb.

Kəmalə Abıyevanın  həyatında illər sonra baş verən təsadüfi bir qarşılaşma bu mahnının yaranmasına səbəb olub. O, uzun illər görmədiyi sinif yoldaşlarından biri ilə küçədə qarşılaşıb. Vaxtilə məktəbdə gözəl səsi və xarici görünüşü ilə seçilən, gənclik illərinin ən xoş xatirələrini bölüşdüyü həmin insanı illər sonra tamam başqa vəziyyətdə görmək Kəmalə xanıma ağır təsir edib.

Bir vaxtlar eyni sinifdə oturan, eyni məktəb dəhlizlərindən keçən, gələcəklə bağlı arzular quran insanların illər sonra həyatın müxtəlif istiqamətlərinə səpələnməsi və bəzilərinin ağır həyat sınaqları ilə üzləşməsi şairəni düşündürüb. O qarşılaşmadan sonra keçmişə, məktəb illərinə, uşaqlıq və gənclik xatirələrinə qayıdıb.

Beləliklə, “Məktəb illəri ” şeirinin ilk sətirləri yaranıb.

Şeirdə yalnız məktəb xatirələri deyil, həm də zamanın insan həyatından apardığı insanlar, dəyişən həyat və keçmişə olan həsrət hissi öz əksini tapıb. Bu səbəbdən əsərin sözlərində qəribə bir kövrəklik var. Mahnını dinləyən insan öz məktəb illərini xatırlasa da, sözlərin arxasında daha dərin bir duyğu – keçmişə və itirilən illərə həsrət hiss olunur.

Sonradan bu şeir bəstəkar Aygün Səmədzadənin diqqətini çəkib. Şeirin emosional yükü bəstəkarda musiqi yaratmaq istəyi doğurub. Beləliklə, Kəmalə Abıyevanın  sözlərinə Aygün Səmədzadə musiqi bəstələyib.

Amma mahnının taleyində daha bir mühüm ad var idi – Siyavuş Kərimi.

Bəstə hazır olduqdan sonra mahnının aranjimanı və ifaçısı məsələsi gündəmə gəlib. Bu mərhələdə Xalq artisti, bəstəkar və musiqiçi Siyavuş Kəriminin də adı bu yaradıcı hekayəyə daxil olub. O, mahnının gənc və fərqli səsə ehtiyacı olduğunu düşünərək həmin dövrdə tələbəsi olan Lalə Məmmədovanı məsləhət görüb.

Beləliklə, mahnının taleyində üçüncü mühüm sima meydana çıxıb.

Lalə Məmmədovanın ifası “Məktəb illəri”nə tamam başqa rəng qatıb. Onun səsindəki həzinlik və emosional təqdimat mahnının sözlərindəki nostalji hissi daha da gücləndirib. Nəticədə şeir, musiqi və ifa bir-birini tamamlayaraq dinləyiciyə təsir edən bütöv bir əsərə çevrilib.

1999-cu ildə yaranan “Məktəb illəri ” mahnısı qısa müddətdə dinləyicilərin yaddaşında özünəməxsus yer tutub. Mahnının məşhurlaşmasında Lalə Məmmədovanın ifasının xüsusi rolu olub. Onun ifasında mahnı sadəcə məktəb haqqında yazılmış bir musiqi əsəri kimi deyil, insanın keçmişinə, uşaqlıq və gənclik illərinə ünvanlanan nostalji bir etiraf kimi səslənib.

Bəlkə də elə buna görə “Məktəb illəri”zaman  keçsə də köhnəlməyən mahnılardan biri olaraq qalır. Çünki onun mövzusu yalnız məktəb deyil. Mahnı insanın həyatında geri qayıtması mümkün olmayan bir dövrə – uşaqlığa və gəncliyə toxunur.

Hər birimizin yaddaşında məktəb illəri ilə bağlı bir insan, bir müəllim, bir dost, bir hadisə var. Zaman keçir, insanlar böyüyür, yollar ayrılır, bəziləri ilə əlaqə itir, bəzilərini isə bir daha görmək mümkün olmur. Ancaq xatirələr qalır.

“Məktəb illəri ” də məhz həmin xatirələrin mahnısıdır.

Bəlkə də çoxları bu mahnını sadəcə məktəb illərini xatırladan gözəl bir musiqi əsəri kimi dinləyir. Amma onun yaranma səbəbini biləndə mahnının sözləri və melodiyası insana daha fərqli təsir edir. Çünki bu əsərin başlanğıcında təsadüfi bir küçə qarşılaşması, illərin dəyişdirdiyi bir insan mənzərəsi və həmin mənzərənin şairə Kəmalə Avyeyevada oyatdığı dərin duyğular dayanır.

Bir qarşılaşma şeirə, şeir musiqiyə, musiqi isə unudulmayan bir mahnıya çevrilib.

Kəmalə Avyeyevanın sözləri, Aygün Səmədzadənin musiqisi və Lalə Məmmədovanın ifası ilə ərsəyə gələn “Məktəb illəri ” bu gün də bir çox insan üçün sadəcə mahnı deyil. O, keçmişə açılan bir qapıdır.

Və bəzən insan həmin mahnını dinləyərkən illər əvvəlki sinfinə, məktəb dəhlizlərinə, ilk dostlarına və bir daha geri qayıtmayacaq günlərinə qayıdır.

Çünki bəzi mahnılar qulaqla deyil, xatirələrlə dinlənilir.

Hazırladı: Turan

Həmçinin oxuyun

"Camaat əziyyət çəkir, karta limiti kim qoyub?"

"Məktəb illəri" mahnısı belə yaranıbmış - Maraqlı tarixçə

Polis onlara xəbərdarlıq etdi

Milli Məclis mühüm qərar qəbul etdi