Yaponların uzunömürlülüyünün sirri nədir? – Səhər içilən su ilə bağlı maraqlı məqam  

Dünyada uzunömürlülükləri ilə seçilən xalqlar haqqında danışarkən ilk ağla gələn ölkələrdən biri Yaponiyadır. Yaponiyada insanların yüksək yaş həddinə çatması uzun illərdir alimlərin və səhiyyə mütəxəssislərinin diqqətindədir. Ölkənin orta ömür uzunluğu dünyanın ən yüksək göstəriciləri sırasında yer alır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, Yaponiyada doğuş zamanı gözlənilən ömür uzunluğu 2021-ci ildə 84,5 il təşkil edib. Sağlam ömür uzunluğu da 73,4 il olub.

Bəzən sosial şəbəkələrdə və müxtəlif sağlamlıq məqalələrində Yaponların uzunömürlü olmasının əsas səbəblərindən birinin səhər yuxudan oyandıqdan sonra acqarına bol su içmək olduğu iddia edilir. Bu vərdişin Yaponiyada geniş yayılması ilə bağlı müxtəlif məlumatlar mövcuddur və səhər su içmək orqanizmin gündəlik maye ehtiyacının qarşılanmasına kömək edə bilər. Lakin Yaponların uzun ömür sürməsini məhz bu vərdişin nəticəsi kimi təqdim etmək elmi baxımdan doğru olmaz.

Əslində səhər su içməyin orqanizm üçün müəyyən faydaları var. İnsan yuxu zamanı bir neçə saat ərzində maye qəbul etmir. Səhər oyandıqda su içmək orqanizmin maye balansının bərpasına kömək edir. Kifayət qədər su qəbul edilməsi normal fizioloji proseslərin, qan dövranının və böyrəklərin fəaliyyətinin təmin olunması baxımından vacibdir. ÜST də kifayət qədər suya çıxışın və içməli suyun sağlamlıq və rifah üçün mühüm olduğunu vurğulayır.

Ancaq burada “nə qədər çox su, bir o qədər sağlamlıq” prinsipi də keçərli deyil. Orqanizmin ehtiyacından artıq, xüsusilə qısa müddətdə çox böyük həcmdə su içmək faydalı olmaq əvəzinə təhlükəli ola bilər. Buna görə də səhər saatlarında mütləq çoxlu miqdarda su içmək və bunu uzunömürlülüyün əsas şərti hesab etmək düzgün yanaşma deyil.

Yaponların uzunömürlülüyünün arxasında daha mürəkkəb və çoxşaxəli səbəblər dayanır. ÜST-nin Yaponiyanın sağlamlıq göstəricilərinə dair materiallarında uzun ömürlə sağlam həyat tərzi, qidalanma, gigiyena və sanitariya, eləcə də universal və əlçatan səhiyyə sisteminin əlaqəli olduğu qeyd edilir.

Yapon mətbəxinin ənənəvi xüsusiyyətləri də bu baxımdan diqqət çəkir. Balıq, dəniz məhsulları, tərəvəz, düyü, paxlalılar və müxtəlif fermentləşdirilmiş məhsullar ənənəvi qidalanmanın mühüm hissəsini təşkil edir. Bununla yanaşı, porsiyaların nisbətən kiçik olması və qida müxtəlifliyinə diqqət yetirilməsi də sağlam qidalanma baxımından önəmli hesab olunur.

Digər tərəfdən, uzunömürlülüyü yalnız qida ilə əlaqələndirmək də doğru deyil. Fiziki aktivlik, bədən çəkisinin nəzarətdə saxlanılması, siqaretdən uzaq durmaq, alkoqolun məhdudlaşdırılması, yuxu rejimi, sosial münasibətlər və xəstəliklərin erkən aşkarlanması kimi amillər də insanın sağlam yaşlanmasına təsir göstərə bilər.

Yaponiyada səhiyyə sisteminin rolu da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. İnsanların tibbi xidmətlərə çıxışının olması, xəstəliklərin erkən müəyyənləşdirilməsi və profilaktik yanaşmanın geniş tətbiqi uzunmüddətli sağlamlıq göstəricilərinə təsir edən amillər sırasında qiymətləndirilir. ÜST Yaponiyanın yüksək ömür uzunluğunun yalnız bir vərdişlə deyil, bir neçə sağlamlıq və sosial faktorun birgə təsiri ilə bağlı olduğunu göstərir.

Maraqlıdır ki, Yaponiyanın yüksək həyat uzunluğu göstəriciləri təkcə yaşlı insanların sayının çoxluğu ilə ölçülmür. Burada “sağlam ömür uzunluğu” da mühüm göstəricidir. ÜST bu anlayışı insanın xəstəlik və əlilliklə keçirdiyi illəri də nəzərə alaraq, tam sağlamlıq vəziyyətində yaşaya biləcəyi orta müddət kimi müəyyənləşdirir.

Yaponiyanın Səhiyyə, Əmək və Rifah Nazirliyinin məlumatları da ölkədə sağlam ömür uzunluğunun ayrıca izlənildiyini göstərir. 2022-ci il üzrə Yaponiyada sağlam ömür uzunluğu kişilər üçün 72,57, qadınlar üçün isə 75,45 il hesablanıb.

Bütün bunlar göstərir ki, uzun və sağlam həyat üçün səhər bir stəkan su içmək faydalı gündəlik vərdiş ola bilər, lakin onu möcüzəvi vasitə kimi təqdim etmək doğru deyil. İnsan sağlamlığı bircə vərdişdən deyil, illərlə davam edən həyat tərzindən formalaşır. Düzgün qidalanma, kifayət qədər hərəkət, normal yuxu, stressin idarə olunması, zərərli vərdişlərdən uzaq olmaq, vaxtında tibbi müayinələrdən keçmək və kifayət qədər maye qəbul etmək birlikdə daha böyük əhəmiyyət daşıyır.

Yəni yaponların uzunömürlülüyünün sirrini yalnız “hər səhər acqarına bol su içmək” kimi sadə bir formulda axtarmaq düzgün olmaz. Əsas məsələ sağlam vərdişlərin gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilməsidir. Səhər su içmək isə bu vərdişlərdən yalnız biri ola bilər.

Əslində Yaponiyanın nümunəsi bizə daha mühüm bir mesaj verir: sağlam və uzun ömür üçün möcüzəvi bir üsul axtarmaqdansa, illər boyu davam etdirilə bilən düzgün həyat tərzi formalaşdırmaq daha əhəmiyyətlidir.

Hazırladı: Jalə

Həmçinin oxuyun

"Camaat əziyyət çəkir, karta limiti kim qoyub?"

"Məktəb illəri" mahnısı belə yaranıbmış - Maraqlı tarixçə

Polis onlara xəbərdarlıq etdi

Milli Məclis mühüm qərar qəbul etdi