Arvad ərdən xəbərsiz xaricə gedə BİLƏRMİ? -HÜQUQ

Ərinin xəbəri olmadan xaricə gedən qadını hansı hüquqi nəticələr gözləyir? – Vəkildən AÇIQLAMA

Ailə münasibətlərində tərəflərin bir-birinə qarşı hüquq və öhdəlikləri, xüsusilə ər-arvaddan birinin digərinin xəbəri olmadan xarici ölkəyə getməsi hüquqi baxımdan maraq doğuran məsələlərdəndir. Bəzi hallarda qadın ailəli olduğu halda həyat yoldaşına məlumat vermədən başqa ölkəyə gedir və bir müddət orada qalır. Bu zaman qarşı tərəfdə həmin şəxsin geri qaytarılmasını tələb etmək, hüquq-mühafizə orqanlarına şikayət etmək və ya mənəvi zərərə görə kompensasiya almaq imkanlarının olub-olmaması ilə bağlı suallar yaranır. Bəs qanunvericilik belə vəziyyətlərdə hansı hüquqları tanıyır? Ər həyat yoldaşının ondan xəbərsiz xaricə getməsinə görə onu məcburi qaydada geri gətizdirə bilərmi?

Vəkil Xəyalə Cəfərova bu barədə Oxu24.com-a açıqlamasında bildirib ki, şəxsin ailəli olması onun sərbəst hərəkət etmək və ölkəni tərk etmək hüququnu aradan qaldırmır.

Onun sözlərinə görə, hər bir insanın qanunla müəyyən edilmiş qaydada sərbəst hərəkət etmək, yaşayış yerini seçmək və ölkədən çıxmaq hüququ var. Buna görə də qadının həyat yoldaşına əvvəlcədən məlumat vermədən başqa ölkəyə getməsi, özlüyündə, onun məcburi şəkildə geri qaytarılması üçün hüquqi əsas yaratmır.

Vəkil qeyd edib ki, ailə münasibətlərində qarşılıqlı hörmət, etimad və məlumatlılıq mühüm əhəmiyyət daşısa da, bu məsələlər şəxsin konstitusion hüquqlarını məhdudlaşdırmaq üçün əsas kimi qəbul edilə bilməz. Yəni ər-arvad arasında münasibətlərin mövcudluğu tərəflərdən birinə digərinin hərəkət azadlığı üzərində mütləq nəzarət hüququ vermir. Qadının həyat yoldaşının razılığını almadan xarici ölkəyə səfər etməsi ailədaxili narazılığa səbəb ola bilər, lakin təkcə bu fakt onun qanun pozuntusuna yol verdiyini göstərmir.

Xəyalə Cəfərovanın sözlərinə görə, belə hallarda hüquqi məsələ ilə ailə münasibətlərindən irəli gələn narazılığı bir-birindən fərqləndirmək lazımdır. Tərəflərdən birinin davranışı digərinin gözləntilərinə uyğun gəlməyə, ailədə mübahisə yaratmağa və münasibətlərin pozulmasına səbəb ola bilər. Ancaq ailə münasibətlərində qəbulolunmaz hesab edilən hər bir davranış avtomatik olaraq hüquq pozuntusu və ya cinayət əməli sayılmır. Hər hansı hüquqi məsuliyyətin yaranması üçün qanunvericilikdə nəzərdə tutulan əsaslar mövcud olmalıdır.

Bəs kişi həyat yoldaşının geri qaytarılması üçün polisə və ya digər dövlət qurumlarına müraciət edə bilərmi? Vəkilin izahına görə, yalnız qadının ərindən xəbərsiz şəkildə xaricə getməsi faktına əsaslanaraq onun məcburi qaydada Azərbaycana qaytarılmasını tələb etmək üçün ümumi hüquqi mexanizm nəzərdə tutulmayıb. Şəxsin ölkədən çıxması və başqa ölkədə yaşaması onun şəxsi azadlığı ilə bağlıdır. Bu səbəbdən həyat yoldaşının narazılığı həmin şəxsin iradəsinə zidd olaraq geri gətirilməsi üçün kifayət etmir.

Bununla belə, vəkil diqqətə çatdırıb ki, konkret vəziyyətdə başqa hüquqi hallar mövcud ola bilər. Məsələn, söhbət yalnız xaricə səfərdən deyil, hər hansı cinayət əməlinin törədilməsindən, məhkəmə qərarından irəli gələn öhdəliyin pozulmasından və ya başqa qanuni əsasdan gedirsə, məsələ fərqli qaydada qiymətləndirilə bilər. Beynəlxalq axtarış və şəxsin başqa ölkədən təhvil verilməsi də yalnız müvafiq hüquqi əsaslar və beynəlxalq əməkdaşlıq mexanizmləri çərçivəsində həyata keçirilir. Ailəli şəxsin həyat yoldaşından xəbərsiz xaricə getməsi isə özlüyündə beynəlxalq axtarışa verilmək üçün əsas deyil.

Mövzunun digər tərəfi kompensasiya tələbi ilə bağlıdır. Bəzi hallarda həyat yoldaşı digər tərəfin bu davranışını ailə münasibətlərinə zidd hesab edərək mənəvi zərər gördüyünü bildirə və məhkəməyə müraciət etməyi düşünə bilər. Xəyalə Cəfərovanın sözlərinə görə, şəxsin məhkəməyə müraciət etmək hüququ olsa da, kompensasiya tələbinin irəli sürülməsi ilə həmin tələbin məhkəmə tərəfindən təmin olunması eyni məsələ deyil. Kompensasiya almaq üçün qanunla nəzərdə tutulan hüquqi əsaslar mövcud olmalı, iddiaçı hüquqlarının pozulduğunu və tələb etdiyi kompensasiyanın əsaslarını müvafiq qaydada sübut etməlidir.

Başqa sözlə, qadının həyat yoldaşına məlumat vermədən xarici ölkəyə getməsi faktı avtomatik olaraq ərinə mənəvi zərər kompensasiyası ödənilməsi ilə nəticələnmir. Məhkəmə mübahisəyə baxarkən konkret halları, tərəflərin hüquq və vəzifələrini, iddia edilən pozuntunun xarakterini və qanunvericiliyin tələblərini nəzərə almalıdır. Əgər şəxsin hüquqlarının pozulmasına səbəb olan ayrıca qanunsuz hərəkət və ya qanunla tanınan başqa əsas yoxdursa, yalnız ailədaxili narazılığa görə kompensasiya tələbinin təmin ediləcəyini əvvəlcədən söyləmək mümkün deyil.

Vəkil vurğulayıb ki, ailə münasibətlərində yaranan mübahisələrin hüquqi qiymətləndirilməsi zamanı şəxsi azadlıqlarla ailə öhdəlikləri arasında fərq qoyulmalıdır. Nikah tərəflər arasında müəyyən hüquq və vəzifələr yaratsa da, ər-arvaddan heç biri digərinin hərəkət azadlığını özbaşına məhdudlaşdıra bilməz. Eyni zamanda, ailə münasibətlərindən irəli gələn konkret öhdəliklərin pozulması iddia edilirsə, həmin məsələlər ayrıca araşdırıla bilər.

Belə hallarda tərəflərin nikah münasibətlərinin davam etdirilməsi, ailə münaqişəsinin həlli və ya boşanma ilə bağlı qərarları da gündəmə gələ bilər. Lakin bu məsələlər şəxsin xaricə getmək hüququndan ayrılıqda qiymətləndirilməlidir. Qadının həyat yoldaşının xəbəri olmadan ölkəni tərk etməsi nikah münasibətlərində ciddi problem yarada bilər, amma bu, onun ölkəyə məcburi qaydada qaytarılması üçün müstəqil hüquqi əsas hesab edilmir.

Ümumilikdə, vəkil Xəyalə Cəfərovanın açıqlamasına əsasən, qadının ailəli olduğu halda həyat yoldaşından xəbərsiz xarici ölkəyə getməsi onun avtomatik şəkildə geri qaytarılması üçün hüquqi əsas yaratmır. Ər bu faktla bağlı narazılığını ifadə edə və konkret hüquqi pozuntu olduğunu düşünürsə, müvafiq orqanlara və ya məhkəməyə müraciət edə bilər. Ancaq kompensasiya tələbinin təmin olunması üçün qanuni əsaslar və sübutlar tələb olunur. Əsas prinsip isə ondan ibarətdir ki, ailə münasibətlərində yaranan narazılıqlar şəxsin qanunla qorunan hərəkət azadlığını özbaşına məhdudlaşdırmaq hüququ vermir.

Turan Etibaroğlu

Həmçinin oxuyun

Maaş artımı ilə bağlı TARİX AÇIQLANDI

Paşinyan Ermənistanı “forpost” adlandırdı: Bəs sülh sazişinin imzalanmasına nə mane olur? 

Məkkə Sazişi Azərbaycana nə VERƏCƏK? -AÇIQLAMA

Putin AÇIQLADI: Azərbaycan və Rusiya arasında yeni əməkdaşlıq nədən ibarət olacaq?